Buổi giỗ họ năm ngoái, cả nhà đông đủ. Ông cụ ngồi ở góc bàn, nói đi nói lại một câu chuyện cũ. Một người họ hàng cười khẩy: "Ông cụ lẩm cẩm rồi, nói mãi một chuyện." Mấy người khác cười theo. Tôi ngồi đó, nghe thấy hết. Tôi muốn nói một câu bênh ông, nhưng rồi lại thôi. Tôi sợ làm mất vui. Tôi sợ người ta nói mình bênh chằm chặp. Thế là tôi im lặng. Ông cụ nhìn tôi một cái, rồi cúi xuống, không kể nữa.
Tối hôm đó về nhà, tôi cứ nghĩ mãi về ánh mắt của ông. Ánh mắt của một người vừa bị chê trước mặt bao nhiêu người, mà đứa con mình tin tưởng nhất lại không nói một lời nào. Ông không trách tôi. Ông chỉ buồn. Buồn vì mình già rồi, nói năng lẩm cẩm thật. Buồn hơn vì con mình cũng thấy thế là đúng, nên mới im lặng.
Người già sợ nhất không phải là bệnh tật. Người già sợ nhất là bị coi thường. Cả đời cha mẹ là người có ích. Cha là trụ cột. Mẹ là người giữ lửa. Đi đâu cũng được nể trọng. Bây giờ già rồi, tay run, chân chậm, nói trước quên sau, trí nhớ kém đi. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy một ông cụ lẩm cẩm, một bà cụ lẫn lộn. Họ quên mất rằng đằng sau cái lẩm cẩm đó là cả một đời người đã sống, đã làm lụng, đã nuôi con khôn lớn.
Sách Địa Ngục Biến Tướng Đồ có một lời dạy rất nghiêm khắc: lúc sanh tiền, lấy ác tâm ác nhãn đối đãi với cha mẹ, đây là đại bất hiếu. Ác tâm ác nhãn là nhìn cha mẹ bằng con mắt ác, đối xử với cha mẹ bằng tấm lòng ác. Người ngoài chê bai cha mẹ mình bằng con mắt khinh thường, đó đã là ác nhãn. Còn mình đứng đó nhìn, im lặng đồng tình, thì mình cũng đang góp phần vào cái ác nhãn đó. Hiếu thảo không chỉ là tự mình không khinh thường cha mẹ. Hiếu thảo còn là không để người khác khinh thường cha mẹ mình.
Cũng trong sách đó có câu: "Bách thiện hiếu vi tiên." Trăm việc thiện, hiếu đứng đầu. Hiếu là cái gốc của sự làm người. Gia đình là nền tảng của sự giáo dục. Con cái học tập noi theo gương của cha mẹ. Nhưng ngược lại, con cái cũng là tấm gương cho cha mẹ soi vào. Khi con bênh cha mẹ trước mặt người ngoài, cha mẹ thấy mình vẫn còn được tôn trọng. Khi con im lặng để người ta chê cha mẹ, cha mẹ thấy mình đã thật sự trở thành gánh nặng.
Vậy thì khi người ngoài chê cha mẹ, con nên làm gì? Trước hết, hãy lên tiếng ngay lúc đó, nhẹ nhàng mà rõ ràng. Không cần cãi nhau. Không cần to tiếng. Chỉ cần một câu: "Bố tôi già rồi, nói chậm thôi chứ không lẫn đâu." Hoặc: "Mẹ tôi kể chuyện cũ vì mẹ nhớ quê, chứ mẹ vẫn minh mẫn lắm." Một câu như thế đủ để người ta hiểu rằng cha mẹ mình có người bênh vực. Đủ để cha mẹ mình ngẩng đầu lên. Đủ để không khí trên bàn tiệc trở lại bình thường.
Thứ hai, đừng bao giờ kể chuyện cha mẹ lẫn lộn ra ngoài làm trò cười. Có người con về kể với bạn bè, với đồng nghiệp: "Bà già nhà tôi dạo này lẫn lắm, nói trước quên sau, cười chết được." Kể xong thì cười. Nhưng câu chuyện đó, nếu đến tai cha mẹ, sẽ là một nhát dao. Cha mẹ già rồi, ai cũng sợ mình trở thành trò cười của con. Người hiếu thảo giữ kín những điều yếu đuối của cha mẹ, như giữ một điều thiêng liêng trong nhà. Chỉ kể những điều làm cha mẹ đẹp lên, không kể những điều làm cha mẹ xấu đi.
Thứ ba, hãy dạy con cháu tôn trọng ông bà. Trẻ con học theo người lớn. Nếu thấy bố mẹ cười khi ông bà nói lẫn, trẻ sẽ cười theo. Nếu thấy bố mẹ bênh ông bà, trẻ sẽ học được cách bênh vực người yếu. Một gia đình mà cháu kính ông bà là một gia đình có phúc. Một gia đình mà cháu chê ông bà lẩm cẩm là một gia đình đang mất gốc. Dạy cháu tôn trọng ông bà không cần bài học dài dòng. Chỉ cần chính mình làm gương: nói với cha mẹ bằng giọng kính trọng, nghe cha mẹ kể chuyện bằng thái độ chăm chú, và không bao giờ cười nhạo cha mẹ trước mặt trẻ.
Thứ tư, khi cha mẹ nói sai, hãy sửa riêng, đừng sửa trước mặt đông người. Cha mẹ già rồi, nhớ nhầm tên người, nhớ sai ngày tháng là chuyện thường. Nếu thấy sai, đừng chỉnh ngay trước mặt mọi người: "Không phải thế đâu mẹ, mẹ nhớ nhầm rồi." Câu đó làm cha mẹ xấu hổ. Hãy để cha mẹ kể xong, rồi sau đó, lúc chỉ có hai cha con, mới nhẹ nhàng nói: "Hồi nãy mẹ kể chuyện đó, con nhớ hình như là năm khác, mẹ xem có phải không?" Sửa như thế, cha mẹ không mất mặt, mà còn thấy con tinh tế.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng cha mẹ già đi, nhưng cha mẹ vẫn là cha mẹ. Người ta có thể thấy một ông cụ lẩm cẩm. Nhưng con phải thấy một người cha đã từng cõng mình đi qua bao nhiêu năm tháng. Người ta có thể thấy một bà cụ lẫn lộn. Nhưng con phải thấy một người mẹ đã từng thức bao nhiêu đêm vì mình ốm. Đứng về phía cha mẹ khi cả thế giới quay lưng, đó là hiếu. Im lặng khi người ta chê cha mẹ, đó là bất hiếu, dù mình có nuôi cha mẹ đầy đủ cơm áo đi nữa.
Hiếu thảo không chỉ là cơm ngon áo đẹp. Hiếu thảo là tấm lưng của con đứng sau cha mẹ, để cha mẹ biết rằng dù mình có già, có lẫn, có lẩm cẩm, thì vẫn có một người con đứng đó, bênh vực mình đến cùng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư