Tháng bảy âm lịch, chị Lan về quê giỗ mẹ. Mâm cơm cúng vẫn như mọi năm: bát canh, đĩa cá, chén cơm trắng. Nhưng năm nay, chị làm thêm một việc khác. Sau bữa giỗ, chị mang gạo ra cho bà cụ neo đơn đầu xóm, rồi ghé chùa thắp hương, hồi hướng công đức cho mẹ. Chị bảo: "Mẹ mất rồi, con không còn nấu cơm cho mẹ ăn được nữa. Con chỉ còn cách sống tốt hơn, làm việc lành nhiều hơn, để mẹ ở nơi nào đó cũng được thơm lây."
Nhiều người nghĩ rằng hiếu thảo chỉ có ý nghĩa khi cha mẹ còn sống. Cha mẹ mất rồi thì hiếu cũng hết. Nhưng trong đạo Phật, hiếu không dừng lại ở nấm mộ. Con cái hiếu thuận thì tưởng nhớ cha mẹ, tu phước cho cha mẹ, làm việc lành rồi hồi hướng cho cha mẹ. Đó là cách báo hiếu tiếp tục sau khi người đã khuất, bằng chính đời sống của người còn ở lại.
Tưởng nhớ cha mẹ không phải là khóc lóc suốt ngày, cũng không phải là làm mâm cao cỗ đầy cho người khác khen. Tưởng nhớ thật sự là giữ cha mẹ trong lòng mình, bằng những việc làm cụ thể. Mẹ lúc sống thích giúp người nghèo, thì con giúp người nghèo thay mẹ. Cha lúc sống dạy con thật thà, thì con sống thật thà để cha được yên lòng. Mỗi việc lành con làm, nếu con nghĩ đến cha mẹ khi làm, thì việc ấy đã trở thành một nén hương cho cha mẹ rồi.
Ngày giỗ là dịp để cả nhà ngồi lại với nhau, nhắc chuyện cha mẹ, kể cho con cháu nghe ông bà là người thế nào. Nhiều gia đình bây giờ giỗ chỉ còn là bữa ăn, ăn xong ai về nhà nấy, không ai nhắc đến người đã khuất nữa. Như vậy thì giỗ mất đi ý nghĩa lớn nhất của nó: giữ cho ký ức về cha mẹ còn sống trong nhà. Một ngày giỗ tốt không cần mâm cao, chỉ cần cả nhà ngồi lại, thắp một nén hương, kể một câu chuyện về cha mẹ, thế là đủ.
Có người hỏi: cha mẹ đã mất, mình làm phước thì cha mẹ có nhận được không? Sách Phật dạy rằng con cái hiếu thuận tu phước cho cha mẹ, thì dù người nhà có đọa vào cảnh khổ cũng có thể được nhờ phước ấy mà nhẹ bớt. Điều này có tin được không, mỗi người tự cảm nhận. Nhưng có một điều chắc chắn: khi mình làm việc lành để tưởng nhớ cha mẹ, chính lòng mình nhẹ nhõm, gia đình mình êm ấm, con cháu mình được hưởng phúc từ những việc lành ấy. Phước không đi đâu xa, nó ở lại trong nhà mình.
Tu phước cho cha mẹ có thể bắt đầu từ những việc rất giản dị. Bố thí một bữa cơm cho người đói, nhường đường cho người già, nói một lời tử tế với người đang buồn, dạy con mình sống ngay thẳng. Không cần phải làm việc lớn, không cần phải cúng dường nhiều tiền. Cái quan trọng là lòng thành khi làm, và nhớ hồi hướng: việc lành này, con xin dành cho cha mẹ.
Cũng đừng quên rằng báo hiếu cho cha mẹ đã khuất còn là giữ nếp nhà. Cha mẹ lúc sống giữ nếp nào, con giữ nếp ấy. Nhà mình vẫn sum họp ngày Tết, anh em vẫn thương nhau, con cháu vẫn học hành tử tế, đó là cách báo hiếu bền nhất. Người đã khuất không nhìn thấy mâm cỗ, nhưng nếp nhà còn thì cha mẹ còn hiện diện trong từng ngày của con cháu.
Người xưa nói uống nước nhớ nguồn, có ai lại quên được công ơn cha mẹ. Công ơn ấy không trả được bằng tiền, cũng không trả được bằng một ngày giỗ long trọng. Nó chỉ trả được bằng cả đời sống của người con: sống tử tế, làm việc lành, giữ nếp nhà, và mỗi khi làm được một việc tốt, lòng thầm nghĩ đến cha mẹ. Hiếu thảo với người đã khuất, rốt cuộc vẫn là hiếu thảo bằng chính cách mình sống mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư