Buổi tối, trong căn nhà nhỏ, có một người con vừa đi làm về. Mẹ hỏi một câu. Con ăn cơm chưa. Người con đáp, giọng gắt gỏng. Ăn rồi, mẹ hỏi hoài. Mẹ im lặng, quay đi. Người con ngồi xuống, mở điện thoại, lướt tiếp. Cả buổi tối, không ai nói thêm câu nào. Mẹ vẫn ngồi đó, nhìn ra cửa. Người con không biết rằng câu nói gắt gỏng của mình, mẹ sẽ nhớ cả đêm.
Nhiều gia đình rạn nứt không phải vì chuyện lớn. Mà vì những lời nói nhỏ, nói không đúng lúc, nói không đúng giọng. Con cái lớn lên, đi làm, va chạm ngoài đời, về nhà mang theo mệt mỏi. Mệt mỏi ấy, con trút lên cha mẹ. Không phải vì con ghét cha mẹ. Mà vì cha mẹ là người gần nhất, là người không bao giờ giận con lâu. Con nói nặng một câu, cha mẹ vẫn thương con. Con biết như vậy, nên con cứ nói nặng. Rồi thành thói quen.
Sách xưa có lời dạy về người con hiếu thuận. Kinh Tăng Nhất A Hàm kể rằng người con hiếu thuận cha mẹ, nuôi dưỡng, hầu hạ, làm cho cha mẹ tăng trưởng niềm vui. Hiếu thuận không chỉ là nuôi dưỡng bằng cơm áo. Hiếu thuận còn là lời nói thuận, giọng nói thuận, thái độ thuận. Nuôi cha mẹ bằng cơm mà nói nặng, thì cơm ngon cũng đắng. Nuôi cha mẹ bằng lời dịu dàng, thì cơm đạm bạc cũng ngon.
Lời nói với cha mẹ, trước hết là giọng nói. Cùng một câu, nói bằng giọng nhẹ thì là hỏi thăm. Nói bằng giọng gắt thì là quát tháo. Mẹ hỏi con ăn cơm chưa. Con trả lời, con ăn rồi mẹ ạ, thì mẹ yên lòng. Con trả lời, ăn rồi, mẹ hỏi hoài, thì mẹ chạnh lòng. Chỉ khác nhau một chút giọng. Nhưng khác nhau cả một trời thương hay buồn. Giọng nói là thứ mình kiểm soát được. Trước khi nói, dừng lại một giây, hạ giọng xuống một chút, thì đã là hiếu rồi.
Lời nói với cha mẹ, còn là cách xưng hô. Có những người con lớn lên, ra đời, quen nói năng với bạn bè, với đồng nghiệp, về nhà cũng nói với cha mẹ bằng giọng ngang hàng. Gọi cha mẹ bằng tên. Nói với cha mẹ như nói với bạn. Làm như vậy, vô tình đánh mất sự kính trọng. Cha mẹ không trách. Nhưng trong lòng họ, có một chút buồn. Buồn vì con mình đã quên mất cách thưa gửi. Một tiếng dạ, một tiếng thưa, tưởng nhỏ, mà giữ được nếp nhà.
Nhiều người con nói rằng cha mẹ mình hay cằn nhằn, hay lặp lại, hay hỏi những câu làm mình bực. Đúng, cha mẹ già hay như vậy. Nhưng cha mẹ cằn nhằn vì thương. Cha mẹ lặp lại vì lo. Cha mẹ hỏi nhiều vì muốn biết con sống ra sao. Hiểu được như vậy, mình sẽ nghe khác. Nghe hết câu, thay vì cắt ngang. Trả lời nhẹ nhàng, thay vì gắt gỏng. Nghe cha mẹ cằn nhằn bằng lòng thương, thì lời cằn nhằn ấy cũng trở nên dễ nghe.
Cũng cần biết nói lời cảm ơn với cha mẹ. Nhiều người con cả đời chưa từng nói với cha mẹ một câu cảm ơn. Cơm mẹ nấu, mình ăn như chuyện đương nhiên. Áo cha giặt, mình mặc như chuyện đương nhiên. Cha mẹ hy sinh cả đời, mình nhận như chuyện đương nhiên. Nhưng không có gì là đương nhiên cả. Một câu cảm ơn, nói ra lúc cha mẹ còn sống, quý hơn ngàn lời khóc sau khi cha mẹ mất. Mẹ ơi, con cảm ơn mẹ. Cha ơi, con cảm ơn cha. Nói ra đi. Đừng ngại.
Lời nói với cha mẹ, suy cho cùng, là thước đo của chữ hiếu. Người con hiếu, nói với cha mẹ bằng giọng nhẹ nhàng, bằng lời kính trọng, bằng sự kiên nhẫn. Người con chưa hiếu, nói với cha mẹ bằng giọng gắt, bằng lời cộc, bằng sự vội vã. Muốn biết mình hiếu đến đâu, đừng nhìn xem mình cho cha mẹ bao nhiêu tiền. Hãy nghe lại giọng mình mỗi khi nói chuyện với cha mẹ. Giọng mình dịu dàng, hiếu đã tròn một nửa. Giọng mình còn gắt, hiếu còn phải tu thêm.
Hôm nay, về nhà, hãy thử nói với cha mẹ bằng giọng nhẹ hơn một chút. Thưa một tiếng. Dạ một tiếng. Hỏi cha mẹ một câu bằng giọng quan tâm. Những việc ấy nhỏ lắm. Nhưng cha mẹ nghe được, sẽ vui cả ngày. Hiếu bắt đầu từ cách mình thưa. Thưa cho đàng hoàng, thì hiếu đã bắt đầu rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư