Ông Ba mất vào một buổi sáng mùa đông. Ông đã yếu lâu rồi, cả nhà đều biết ngày này sẽ đến. Nhưng khi nó đến thật, ai cũng bàng hoàng. Trong căn nhà nhỏ, tiếng khóc vang lên. Con cháu từ khắp nơi đổ về. Người lo gọi điện, người lo mua đồ, người lo dọn nhà. Giữa lúc đau buồn, một chuyện khác cũng bắt đầu. Đó là chuyện lo tang lễ.
Nhà ông Ba có bốn người con. Anh cả làm ăn khá, ở thành phố. Anh hai làm ruộng ở quê. Chị ba lấy chồng xa. Em út còn trẻ, làm công nhân. Bốn người, bốn hoàn cảnh, bốn ý kiến. Anh cả nói, phải làm tang lễ lớn, mời nhiều người, để cha được nở mày nở mặt lần cuối. Anh hai nói, làm lớn tốn kém, cha lúc sống vốn giản dị, làm vừa phải thôi. Chị ba nói, phải làm theo phong tục quê, không được thiếu lễ này lễ kia. Em út thì im lặng, vì em ít tiền, em sợ mình đóng góp không bằng anh chị.
Mới ngày đầu tiên, không khí trong nhà đã căng thẳng. Không ai to tiếng, nhưng ai cũng giữ ý kiến của mình. Mỗi người đều nghĩ, mình làm vậy là vì thương cha. Mà thương cha, thì phải làm theo ý mình. Không ai chịu nhường ai. Đến bữa cơm tối, bốn anh em ngồi ăn mà không ai nói với ai câu nào. Mẹ của họ, bà Ba, ngồi ở góc nhà, nhìn các con, nước mắt chảy. Bà không khóc vì ông mất. Bà khóc vì các con, ngay lúc cha vừa mất, đã không hòa thuận với nhau.
Trong sách xưa có một lời dạy rất rõ. Anh phải hẳn hoi. Em phải kính thuận. Em phải nhường nhịn anh, không được ăn nói hỗn hào với anh. Lời đó nói về phận sự của anh em trong nhà. Anh thì phải ngay thẳng, thật thà, để các em noi gương. Em thì phải kính trọng anh, nhường nhịn anh. Nghe thì đơn giản. Nhưng đặt vào lúc tang lễ, khi ai cũng đang đau buồn, khi ai cũng đang mệt mỏi, thì làm được điều đó không dễ. Bởi vì lúc đau buồn, người ta hay nói nặng hơn bình thường. Lúc mệt mỏi, người ta hay cố chấp hơn bình thường. Mà một câu nói nặng trong lúc tang lễ, có thể làm anh em giận nhau cả đời.
Cũng có một lời dạy khác trong sách xưa. Chồng, phải ra chồng. Vợ, phải ra vợ. Anh, phải ra anh. Em, phải ra em. Có được như vậy, thì gia đạo mới chính. Mà gia đình, chính là một quốc gia thu hẹp. Ý của lời đó là, mỗi người trong nhà, làm tròn phận sự của mình, thì nhà mới yên. Trong lúc tang lễ, phận sự của anh em là gì. Không phải là tranh nhau xem ai đúng. Mà là cùng nhau lo cho cha mẹ lần cuối, cho chu đáo, cho ấm cúng. Cha mẹ lúc sống, mong nhất là gì. Mong anh em hòa thuận. Cha mẹ lúc mất, mong nhất cũng là vậy. Anh em hòa thuận lo tang lễ cho cha mẹ, đó là món quà cuối cùng mà con cái có thể dâng lên cha mẹ.
Có một điều mà bốn anh em nhà ông Ba quên mất trong lúc tranh cãi. Đó là, tang lễ, suy cho cùng, là để làm gì. Là để tiễn đưa người đã khuất, một cách trang trọng, ấm cúng. Là để người ở lại, có một dịp ngồi lại với nhau, nhớ về người đã mất, khóc cùng nhau, thương nhau. Tang lễ không phải là một cuộc thi xem ai lo to hơn, ai chi nhiều tiền hơn, ai mời được nhiều khách hơn. Tang lễ, làm lớn hay làm nhỏ, không quan trọng bằng việc anh em có hòa thuận với nhau hay không. Một tang lễ lớn, mà anh em giận nhau, thì người đã khuất có vui được không. Một tang lễ nhỏ, mà anh em hòa thuận, cùng nhau lo liệu, cùng nhau khóc, cùng nhau cười nhớ về cha, thì đó mới là một tang lễ trọn vẹn.
Bà Ba, sau một đêm suy nghĩ, sáng hôm sau, bà gọi bốn người con lại. Bà nói một câu rất ngắn. Cha các con lúc sống, chỉ mong các con hòa thuận. Giờ cha mất, các con cãi nhau, cha có yên lòng được không. Bốn người con nghe xong, đều cúi đầu. Anh cả nói trước. Anh xin lỗi các em. Anh chỉ muốn cha được nở mày nở mặt, mà anh quên mất, cha lúc sống vốn không thích phô trương. Anh hai nói, em cũng xin lỗi anh. Em chỉ lo tiền bạc, mà quên mất, đây là lần cuối mình lo cho cha. Chị ba và em út cũng nói lời xin lỗi. Bốn anh em, ôm nhau khóc. Đó là lần đầu tiên sau nhiều năm, bốn người ôm nhau như vậy.
Sau đó, bốn anh em ngồi lại với nhau, bàn bạc. Mỗi người nói ra ý kiến của mình, rồi cùng nhau chọn một cách làm chung. Làm vừa phải, theo phong tục quê, không phô trương, không tốn kém quá. Anh cả lo phần lớn tiền bạc, vì anh khá hơn. Anh hai lo việc ở quê, vì anh rành phong tục. Chị ba lo cơm nước, đón khách. Em út lo chạy việc vặt, lo xe cộ. Mỗi người một việc, ai cũng có phần. Không ai cảm thấy mình bị bỏ ra ngoài. Không ai cảm thấy mình phải gánh hết. Tang lễ diễn ra trong ba ngày. Ba ngày, anh em cùng nhau thức, cùng nhau lo, cùng nhau khóc, cùng nhau nhớ về cha. Đến ngày đưa tang, cả nhà cùng nhau đi sau linh cữu, trong im lặng, trong hòa thuận.
Anh em hòa thuận, lúc bình thường, đã là một điều quý. Anh em hòa thuận, lúc đau buồn nhất, lúc lo tang lễ cho cha mẹ, lại càng quý hơn gấp nhiều lần. Bởi vì lúc đó, ai cũng đang yếu lòng nhất. Ai cũng đang cần nhau nhất. Một câu nói nặng lúc đó, có thể làm rạn nứt tình anh em cả đời. Mà một câu nhường nhịn lúc đó, có thể hàn gắn những rạn nứt đã có từ lâu. Hiếu, trong lúc tang lễ, không nằm ở mâm cỗ lớn hay nhỏ. Không nằm ở số tiền chi ra nhiều hay ít. Hiếu nằm ở chỗ, anh em có ngồi lại được với nhau hay không. Có cùng nhau tiễn đưa cha mẹ lần cuối, trong hòa thuận, hay không. Làm được điều đó, là đã báo hiếu trọn vẹn. Cha mẹ ở nơi xa, nhìn thấy các con hòa thuận, chắc chắn sẽ yên lòng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư