Ông cụ mất, để lại căn nhà và một mảnh đất. Bốn anh em họp nhau chia tài sản. Người anh cả muốn giữ căn nhà để thờ cúng cha mẹ. Người em út muốn bán đất chia đều. Người chị thứ hai muốn giữ đất làm vốn cho con đi học. Họp ba lần, cãi nhau ba lần. Lần thứ ba, người em út đập bàn, bỏ về. Người anh cả ngồi lặng, nhìn bàn thờ cha mẹ mà rơi nước mắt. Lúc cha mẹ còn sống, bốn anh em sum họp, ăn với nhau bữa cơm, cười nói vui vẻ. Cha mẹ mất chưa được một năm, anh em đã không còn nhìn mặt nhau. Mẹ già ngày xưa hay nói: cha mẹ mất rồi, anh em là chỗ dựa của nhau. Giờ thì chỗ dựa đó cũng sắp gãy.
Chuyện chia tài sản sau khi cha mẹ mất là chuyện buồn nhất trong nhiều gia đình. Lúc cha mẹ còn sống, ít ai nghĩ tới chuyện này. Cha mẹ mất đi, chuyện tiền bạc, đất đai nổi lên, và tình anh em bỗng trở thành thứ yếu. Người ta tranh nhau từng mét đất, từng đồng tiền, quên mất rằng cha mẹ để lại tài sản không phải để anh em tranh nhau, mà để anh em có cái mà nương tựa vào nhau. Cha mẹ nào cũng mong con cái sau khi mình mất vẫn thương nhau, vẫn sum họp, vẫn giữ được nếp nhà. Tranh nhau tài sản tới mức từ mặt nhau, chính là làm trái ý cha mẹ, dù cha mẹ đã không còn để nói ra điều đó.
Sách cổ có câu nói về thời đánh giặc giữ nước: vua tôi đồng tâm, anh em hòa thuận, cả nước góp sức thì giặc phải bó tay. Lời này nói về việc lớn, nhưng đặt vào chuyện gia đình thì cũng đúng. Anh em hòa thuận thì nhà mới mạnh, mới yên. Cũng trong kho sách có lời dạy rằng trong gia đình, khi có đức khiêm cung, thì cha mẹ vui lòng, anh em hòa thuận, vợ chồng êm ấm. Khiêm cung ở đây là biết nhường nhau, biết nghĩ cho người khác trước khi nghĩ cho mình. Chia tài sản mà ai cũng khiêm cung, ai cũng chịu nhường một chút, thì chuyện chia sẽ xong nhanh, và tình anh em vẫn còn nguyên. Chia tài sản mà ai cũng muốn phần hơn, thì tài sản chia xong, tình anh em cũng hết.
Giữ anh em sau khi cha mẹ mất, trước hết là giữ những thứ cha mẹ để lại mà tiền không mua được. Đó là ngày giỗ. Giỗ cha, giỗ mẹ là dịp anh em gặp nhau, ngồi lại với nhau, thắp một nén nhang, ăn một bữa cơm. Nhiều gia đình giữ được nếp này thì anh em dù ở xa cũng về. Giỗ không chỉ là cúng bái. Giỗ là sợi dây giữ anh em lại với nhau, là dịp để nhắc nhau rằng chúng ta có chung một gốc. Bỏ giỗ, anh em dần dần xa nhau, tới lúc gặp lại đã thành người dưng. Giữ giỗ, anh em còn có cớ để về, để gặp nhau, để hỏi han nhau.
Thứ hai là giữ thói quen giúp đỡ nhau. Anh em ruột là những người hiểu nhau nhất, vì cùng lớn lên trong một nhà, cùng chịu chung những khó khăn ngày xưa. Lúc cha mẹ còn sống, anh em giúp nhau là chuyện thường. Cha mẹ mất rồi, thói quen đó đừng bỏ. Anh ốm thì em tới thăm. Em khó khăn thì anh giúp một tay. Chị làm ăn thất bại thì em động viên. Những việc giúp đỡ này không cần lớn lao, chỉ cần đều đặn, để anh em biết rằng mình vẫn còn nhau. Người ta thường nói anh em như chân với tay. Chân đau thì tay xoa. Tay mỏi thì chân đỡ. Đó là đạo lý tự nhiên của tình ruột thịt.
Thứ ba là học cách tha thứ cho nhau. Anh em sống với nhau mấy chục năm, không thể không có va chạm. Có người ngày xưa được cha mẹ thương hơn, người kia tủi thân. Có người mượn tiền không trả, người kia giận. Có người nói một câu vô tình làm người kia buồn. Những chuyện đó, nếu cứ giữ mãi trong lòng, thì tới lúc cha mẹ mất, nó sẽ bùng lên thành chuyện lớn. Tha thứ cho anh em mình không phải là quên hết. Tha thứ là đặt tình ruột thịt lên trên những chuyện cũ. Người xưa nói uống nước nhớ nguồn, có ai lại quên được công ơn cha mẹ? Nhớ ơn cha mẹ thì cũng phải nhớ rằng cha mẹ mong anh em thương nhau. Giữ được tình anh em, chính là một cách báo hiếu với cha mẹ đã khuất.
Chia tài sản thì nên làm cho rõ ràng, công bằng, có giấy tờ, có người làm chứng. Rõ ràng không phải là vô tình. Rõ ràng là để sau này không còn ai thắc mắc, không còn ai ấm ức. Nhưng rõ ràng về tiền bạc phải đi cùng với rõ ràng về tình cảm: nói với nhau rằng tiền bạc chia xong là xong, còn tình anh em thì không chia. Nói ra điều này trước khi chia, cả nhà sẽ nhẹ nhõm hơn nhiều. Nhiều gia đình chia xong vẫn sum họp, vì họ đã nói rõ với nhau từ đầu: tài sản là của cha mẹ để lại, chúng ta chia nhau cho công bằng, rồi vẫn là anh em như trước.
Bốn anh em trong câu chuyện đầu bài, sau lần cãi nhau thứ ba, đã được người chị thứ hai gọi lại. Chị nói một câu rất đơn giản: cha mẹ mình mất rồi, nếu anh em mình còn cãi nhau nữa, thì cha mẹ ở dưới đó có yên lòng không? Câu nói đó làm cả bốn người im lặng. Họ ngồi lại, chia đất theo cách công bằng nhất, giữ căn nhà làm nhà thờ chung, mỗi người góp một phần tiền để tu sửa. Giỗ cha năm đó, bốn anh em cùng ngồi một mâm, thắp nhang cho cha mẹ. Người anh cả bảo: cha mẹ để lại cho mình căn nhà, mảnh đất, nhưng thứ quý nhất cha mẹ để lại là anh em mình còn có nhau. Giữ nhau bằng điều gì? Bằng ngày giỗ, bằng sự giúp đỡ, bằng lòng tha thứ, và bằng lời hứa với cha mẹ rằng anh em sẽ không bỏ nhau. Chỉ cần giữ được bốn thứ đó, thì cha mẹ mất rồi, nhà vẫn còn là nhà.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư