🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Con voi tuyệt diệu — tán thán Phật như tán thán một con voi

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Có một người đàn ông đi xem triển lãm. Anh đứng trước một bức tranh lớn. Người ta khen bức tranh đẹp. Anh cũng gật gù. Nhưng trong lòng anh nghĩ, mình chẳng hiểu gì về tranh. Mình chỉ khen theo người ta.

Chuyện ấy quen lắm. Người ta khen ai đó giỏi, mình cũng khen theo. Người ta chê ai đó dở, mình cũng chê theo. Ít khi mình tự hỏi, mình khen chê dựa vào cái gì. Mình có thật sự thấy hay không. Hay mình chỉ nói theo đám đông.

Ngày xưa, có một vị trưởng lão tên là Udāyī. Một hôm, mọi người đang tán dương con voi Seta của vua Pasenadi. Con voi ấy to lớn, đẹp đẽ, ai cũng trầm trồ. Ngài Udāyī nghe vậy, trong lòng lại cảm thấy hoan hỷ khi nghĩ tưởng đến Đức Phật.

Ngài nghĩ, những người này chỉ tán thán một con vật. Còn ta sẽ tán thán các đức tánh tốt đẹp của một con voi tuyệt diệu, chính là Đức Phật. Rồi Ngài nói lên những bài kệ.

Ngài nói, Đức Phật sanh làm người, uy nghi như Phạm thiên, hoan hỷ trong tâm tịnh, tự điều phục bằng thiền định. Loài người đảnh lễ Ngài. Chư thiên đảnh lễ Ngài. Ngài vượt qua mọi kiết sử, vui thoát ly các dục, như vàng thoát khỏi khoáng sản.

Ngài nói, vị ấy thật như voi. Đứng trên đỉnh núi cao, trong dãy Hy Mã Lạp Sơn, tuyệt luân đẹp rực rỡ. Trong mọi danh hiệu voi, Ngài là bậc vô thượng. Ngài từ tốn, không làm hại, nên được gọi là voi. Chánh niệm và tỉnh giác là hai chân của voi. Vòi voi là tín. Ngà màu trăng là xả. Chánh niệm là cổ họng. Trí tuệ chỉ cho đầu. Suy tầm với cái vòi, chỉ cho tư duy pháp. Hòa trú là bụng pháp. Viễn ly ví như đuôi voi.

Nghe những lời ấy, ta thấy một điều rất hay. Ngài Udāyī không chê con voi của vua. Con voi ấy đẹp thật. Nhưng Ngài không dừng lại ở đó. Ngài mượn hình ảnh con voi để nói về một con voi khác, cao quý hơn. Một con voi mà ai cũng có thể học theo.

Trong đời mình, ta cũng hay tán thán. Ta tán thán người giàu. Ta tán thán người đẹp. Ta tán thán người nổi tiếng. Những lời tán thán ấy không sai. Nhưng nếu chỉ tán thán những thứ bên ngoài, thì lòng mình sẽ cứ chạy theo bên ngoài mãi.

Có người tán thán tiền bạc cả đời. Đến lúc có tiền rồi, mới thấy tiền không làm mình an. Có người tán thán danh vọng cả đời. Đến lúc có danh rồi, mới thấy danh không làm mình yên. Vì những thứ ấy giống như con voi của vua. Đẹp, nhưng chỉ là một con vật. Nó không dạy mình sống tốt hơn.

Ngài Udāyī dạy ta một cách tán thán khác. Tán thán đức tính. Tán thán sự tự điều phục. Tán thán chánh niệm. Tán thán trí tuệ. Tán thán lòng từ tốn, không làm hại ai. Những đức tính ấy, ai cũng có thể học. Ai cũng có thể tập.

Muốn tán thán đúng, trước hết phải biết nhìn. Nhìn người khác, đừng chỉ nhìn bề ngoài. Hãy nhìn xem người ấy sống như thế nào. Có tử tế không. Có giữ lời không. Có giúp ai không. Có bình tĩnh trước khó khăn không. Những điều ấy mới đáng khen.

Nhìn chính mình cũng vậy. Đừng chỉ khen mình vì mình có cái này, có cái kia. Hãy khen mình vì mình đã nhịn được một cơn giận. Vì mình đã giúp được một người. Vì mình đã nói thật một lần khó nói. Những điều ấy mới là voi tuyệt diệu trong lòng mình.

Có người nói, tôi chẳng có gì để khen. Tôi bình thường lắm. Nhưng thật ra, ai cũng có những đức tính đáng khen. Chỉ là mình chưa chịu nhìn. Một người mẹ thức khuya chăm con ốm, đó là đức tính. Một người cha đi làm mệt mà vẫn về chơi với con, đó là đức tính. Một người bán hàng không gian lận, đó là đức tính.

Tán thán cũng là một cách tu. Khi mình khen đúng điều đáng khen, lòng mình sẽ hướng về điều ấy. Khen người tử tế, mình sẽ muốn sống tử tế. Khen người nhẫn nại, mình sẽ muốn nhẫn nại. Lời khen đúng là một hạt giống. Gieo vào lòng mình, nó sẽ mọc lên.

Ngược lại, khen sai cũng gieo hạt giống. Khen người giàu vì giàu, mình sẽ chạy theo giàu. Khen người đẹp vì đẹp, mình sẽ chạy theo đẹp. Chạy theo những thứ ấy, lòng mình sẽ mệt. Vì những thứ ấy không bao giờ đủ.

Hôm nay, thử tán thán một người quanh mình. Không phải vì họ giàu hay đẹp. Mà vì họ tử tế. Vì họ kiên nhẫn. Vì họ chân thật. Nói với họ một câu. Tôi quý anh ở điểm này. Chỉ một câu ấy thôi. Người nghe sẽ ấm lòng. Và chính mình cũng sẽ thấy lòng mình sáng ra.

Con voi của vua thì ai cũng thấy. Nhưng con voi tuyệt diệu thì phải có mắt mới thấy. Mắt ấy là chánh niệm, là trí tuệ, là lòng biết quý điều thiện. Tập nhìn bằng mắt ấy, ta sẽ thấy quanh mình có rất nhiều điều đáng khen. Và đời mình cũng sẽ đẹp hơn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ, Trưởng Lão Tăng Kệ (Theragāthā) — Kệ ngôn của Trưởng lão Udāyī: Kinh Ví dụ con voi, kệ 689–695, tán thán Đức Phật như con voi tuyệt diệu
Bài liên quanHạt cải chứa núi Tu Di — cái nhỏ cũng chứa được cái lớnDiệt đế: khổ có thể hết, không phải chịu mãiĐạo đế: khổ hết được vì có đường đi