Leo núi thì cần sức. Đi đường xa thì cần sức. Tu tập cũng vậy, cũng cần sức. Nhưng sức ở đây không phải là sức cơ bắp. Mà là sức của lòng. Trong kinh, năm thứ sức đó có tên là ngũ lực. Sách trong kho ghi rất rõ: tín lực, tấn lực, niệm lực, định lực và tuệ lực. Năm sức mạnh đưa người đi tới giải thoát.
Sức thứ nhất là tín lực. Tín là lòng tin. Tin vào điều thiện có quả thiện. Tin vào nhân quả. Tin vào con đường mình đi. Người không tin thì làm gì cũng nửa vời. Như người leo núi mà cứ nghĩ núi này leo không tới, thì leo được nửa đường đã quay xuống. Tin không phải là tin mù. Tin là thấy được vài lần rồi mới tin. Làm việc lành thấy lòng nhẹ, thì tin việc lành. Giữ giới thấy ngủ ngon, thì tin giới.
Sức thứ hai là tấn lực. Tấn là siêng năng. Người leo núi không leo một bước mà tới đỉnh. Phải bước từng bước, ngày này qua ngày khác. Tu cũng vậy. Ngồi thiền một buổi thì chưa thấy gì. Nhưng ngồi đều mỗi ngày thì tâm khác hẳn. Tấn lực là sức bền. Không phải là làm ào ạt một lúc rồi bỏ. Mà là làm đều, làm lâu, làm không bỏ cuộc.
Sức thứ ba là niệm lực. Niệm là nhớ, là biết mình đang làm gì. Đang ăn thì biết mình đang ăn. Đang giận thì biết mình đang giận. Niệm là sợi dây giữ mình lại. Không có niệm, lòng chạy lung tung như ngựa không cương. Có niệm, lòng đứng yên một chỗ. Người có niệm lực mạnh thì ít làm điều hối hận. Vì trước khi làm, họ đã kịp thấy mình sắp làm gì.
Sức thứ tư là định lực. Định là tâm đứng yên. Khi niệm giữ được lâu, tâm sẽ lắng xuống. Lắng xuống thì thấy rõ. Như nước đục để yên thì trong. Tâm cũng vậy. Tâm lắng thì trí sáng. Người có định lực thì giữa ồn ào vẫn giữ được lòng yên. Không phải vì họ không nghe, không thấy. Mà vì tâm họ đã có chỗ đứng vững.
Sức thứ năm là tuệ lực. Tuệ là thấy đúng sự thật. Thấy mọi thứ đều đổi thay. Thấy khổ từ đâu mà ra. Thấy cái tôi không có thật. Tuệ không phải là học nhiều. Có người học rất nhiều mà vẫn khổ. Tuệ là thấy được bằng chính kinh nghiệm của mình. Thấy được một lần thì không ai lấy đi được.
Năm sức này không đứng riêng lẻ. Tín nuôi tấn. Tấn nuôi niệm. Niệm nuôi định. Định nuôi tuệ. Tuệ lại làm cho tín thêm vững. Như năm ngón tay trên một bàn tay. Thiếu một ngón thì bàn tay vẫn cầm được, nhưng yếu. Đủ năm ngón thì cầm chắc.
Người ta hay hỏi, tu bao lâu thì có kết quả? Không ai trả lời được. Vì mỗi người có sức khác nhau. Có người tín mạnh nhưng tấn yếu. Có người tấn mạnh nhưng niệm yếu. Việc của mình không phải là đếm ngày. Mà là mỗi ngày rèn thêm một chút sức. Hôm nay tin thêm một chút. Siêng thêm một chút. Nhớ thêm một chút. Lắng thêm một chút. Thấy thêm một chút.
Năm sức mạnh này ai cũng có sẵn trong người, chỉ là chưa rèn. Như người có cơ bắp mà không tập thì yếu. Tu tập chính là tập năm sức này, mỗi ngày một chút. Tập lâu thì thành lực. Thành lực rồi thì không gì lay được. Đó là con đường mà kinh đã chỉ, rõ ràng và thực tế như vậy.
Ngũ lực và ngũ căn là một. Khi năm căn còn yếu thì gọi là căn. Khi rèn luyện lâu ngày, chúng vững lên thì thành lực. Sách 10 bài giảng về thiền Vipassana nói rõ: chính ngũ căn ngũ lực là dụng cụ để phá hủy năm triền cái, tức là năm thứ che lấp tâm mình. Căn là hạt giống. Lực là cây đã lớn. Người mới tu thì có căn. Người tu lâu thì căn thành lực. Không ai sinh ra đã có lực. Lực là do rèn mà thành.
Thử lấy một việc đời thường mà xem. Người muốn bỏ thuốc lá cần cả năm sức. Tin rằng bỏ được. Siêng bỏ mỗi ngày. Nhớ rằng mình đang bỏ. Tâm đứng vững khi cơn thèm đến. Thấy rõ thuốc lá hại mình ra sao. Thiếu một sức thì bỏ không được. Tin mà không siêng thì chỉ nói suông. Siêng mà không nhớ thì quên lúc nào không hay. Đủ năm sức thì việc gì cũng thành. Tu tập cũng vậy. Không có phép màu. Chỉ có năm sức rèn mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư