🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Kinh An Trú Tầm: khi ý xấu cứ quay lại trong đầu, làm sao đuổi đi

Hiểu kinh dễ dàng · 9 phút đọc

Có một buổi chiều, bạn đang ngồi làm việc thì trong đầu bỗng hiện lên một ý nghĩ xấu. Có thể là giận một đồng nghiệp. Có thể là ganh với người vừa được khen. Có thể là một ý nghĩ mà chính bạn cũng thấy xấu hổ khi nghĩ tới. Bạn cố xua đi. Nhưng càng xua, nó càng quay lại. Nó cứ lởn vởn như con ruồi trong phòng, đuổi mãi không đi.

Ai cũng từng như vậy. Ý nghĩ xấu không xin phép mà đến. Nó đến lúc đang lái xe, lúc đang nấu cơm, lúc nửa đêm không ngủ được. Nó đến rồi ở lại, kéo theo bao nhiêu cảm xúc. Giận thì muốn nói nặng. Ganh thì muốn hạ người ta xuống. Muốn rồi lại hối hận. Hối hận xong, ý nghĩ đó lại đến lần nữa.

Trong kinh Trung Bộ có một bài kinh dạy riêng về chuyện này. Bài kinh đó tên là An Trú Tầm, nghĩa là làm cho ý nghĩ lắng xuống. Bài kinh nói thẳng: ý nghĩ xấu có ba loại thường gặp nhất. Đó là ý tham muốn, ý giận hờn, và ý làm hại người khác. Ba loại ý này là gốc của bao nhiêu khổ đau. Và bài kinh dạy năm cách để đối trị, đi từ nhẹ đến mạnh, như thang thuốc tăng dần.

Cách thứ nhất: thay ý xấu bằng ý tốt. Khi ý giận khởi lên, mình nghĩ sang một ý lành khác. Ví dụ đang giận đồng nghiệp, mình nhớ lại một lần người đó giúp mình. Đang ganh với người khác, mình nghĩ sang việc mình đang có, những gì mình đã được. Thay ý cũng giống như đổi kênh. Kênh này đang chiếu phim buồn, mình chuyển sang kênh khác. Đơn giản, mà nhiều lúc hiệu quả ngay.

Nhưng có lúc thay ý không đủ. Ý xấu bám chặt quá. Lúc đó dùng cách thứ hai: nhìn thẳng vào sự nguy hiểm của ý xấu đó. Ý giận này sẽ dẫn mình đi đâu. Nếu mình nói ra, người ta đau, mình cũng đau. Nếu mình làm theo ý ganh, mình sẽ mất bạn, mất lòng tin. Nhìn thấy hậu quả rõ ràng như vậy, ý xấu tự nhiên yếu đi. Giống như thấy con đường phía trước là vực thẳm, thì chân tự dừng lại.

Nếu hai cách trên vẫn chưa xong, thì dùng cách thứ ba: quên nó đi, đừng để ý đến nó nữa. Cách này nghe lạ, mà rất thật. Nhiều ý nghĩ xấu chỉ sống được vì mình cứ để ý đến nó. Mình càng phân tích nó, càng tranh cãi với nó trong đầu, nó càng mạnh. Có lúc cách hay nhất là quay sang làm việc khác. Đi rửa chén. Đi tưới cây. Đi bộ một vòng. Tay bận thì đầu rảnh. Ý xấu không được nuôi nữa, nó tự lụi.

Nhưng cũng có ý nghĩ lì lợm hơn. Quên cũng không quên được. Lúc đó dùng cách thứ tư: nhìn kỹ hình dáng của ý nghĩ đó. Nó từ đâu đến. Nó có hình thù ra sao. Nó là một cơn giận, hay là một nỗi sợ đội lốt giận. Khi mình nhìn kỹ, mình sẽ thấy ý nghĩ đó không phải là mình. Nó chỉ là một đám mây đi qua đầu. Mây thì có đến, có đi. Mình không phải là mây. Chỉ cần thấy rõ như vậy, ý nghĩ đó bớt quyền lực đi nhiều.

Và nếu cả bốn cách đều chưa đủ, thì còn cách cuối cùng, mạnh nhất: dùng hết sức mình mà đè nó xuống. Bài kinh nói hình ảnh rất mạnh: nghiến răng, dán chặt lưỡi lên nóc họng, dùng ý mà chế ngự ý. Đây là cách dành cho những lúc ý xấu dữ dội nhất, khi mình cảm thấy sắp làm ra chuyện không cứu vãn được. Lúc đó, mình phải gồng mình lên, như người ghì chặt một con ngựa đang lồng. Không phải lúc nào cũng dùng cách này. Nhưng phải biết rằng mình có cách này trong tay, để lúc nguy cấp không buông xuôi.

Năm cách này xếp theo thứ tự rất khôn. Từ nhẹ đến mạnh. Từ khéo léo đến quyết liệt. Người mới tập thì dùng cách nhẹ trước. Thay ý, nhìn hậu quả, quên đi. Ba cách đầu đã giải quyết được phần lớn ý xấu trong ngày. Chỉ những ý thật nặng mới cần đến hai cách sau. Giống như chữa bệnh, uống thuốc nhẹ trước, không khỏi mới dùng thuốc mạnh. Không ai vừa đau đầu đã đi mổ.

Bài kinh còn nói rõ một điều quan trọng: người thực hành được như vậy thì làm chủ được ý nghĩ của mình. Muốn nghĩ điều gì thì nghĩ, không muốn nghĩ thì thôi. Nghe thì đơn giản, mà đó là tự do lớn nhất của con người. Vì phần lớn khổ đau của mình không đến từ chuyện bên ngoài, mà đến từ việc mình không làm chủ được ý nghĩ trong đầu. Ý nghĩ dắt mình đi đâu, mình đi đó. Giận thì nói, sợ thì chạy, tham thì lấy. Làm chủ được ý nghĩ, là làm chủ được đời mình.

Có người nghe đến đây sẽ hỏi: làm sao nhớ được năm cách lúc ý xấu đang dâng lên. Câu trả lời là: không cần nhớ hết. Chỉ cần nhớ cách thứ nhất là đủ cho phần lớn trường hợp. Thay ý xấu bằng ý tốt. Mỗi ngày tập thay một lần, một tháng mình thay được ba mươi lần. Dần dần, việc thay ý thành thói quen. Thói quen tốt sẽ thay thói quen xấu, như nước sạch chảy vào thì nước đục bị đẩy ra.

Và cũng đừng mong ý xấu biến mất vĩnh viễn. Ý xấu là một phần của tâm người. Nó sẽ còn đến. Nhưng mỗi lần nó đến, mình đuổi nó đi nhanh hơn, nhẹ nhàng hơn. Ngày xưa nó ở lại cả tuần. Nay nó ở lại một buổi. Mai nó chỉ ghé qua vài phút. Đó là tiến bộ thật. Không cần diệt hết ý xấu mới gọi là tu. Chỉ cần mình không còn bị nó dắt đi, là đã khác rồi.

Tối nay, nếu trong đầu bạn lại có một ý nghĩ xấu ghé qua, đừng sợ. Cũng đừng tự trách mình xấu. Hãy thử một trong năm cách. Thay nó bằng một ý lành. Nhìn hậu quả của nó. Quên nó đi mà làm việc khác. Nhìn kỹ xem nó là gì. Hoặc ghì chặt lại mà vượt qua. Làm được một lần, là bạn đã học được bài kinh này rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Trung Bộ Kinh — Kinh An Trú Tầm, giảng giải HT Thích Chơn Thiện: năm cách đối trị bất thiện tầm, tr. 1
Bài liên quanĐạo đế: con đường tám nhánh, đi từng bước mộtKinh Gánh Nặng: ngũ uẩn là cái gánh mình vác suốt đờiDuyên khởi: vì thương rồi dính, nên vòng cứ quay