🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Duyên khởi: vì thương rồi dính, nên vòng cứ quay

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Có một món đồ bạn rất thích. Có thể là chiếc điện thoại mới. Có thể là đôi giày bạn để dành tiền cả tháng mới mua. Lúc mới có, bạn nâng niu lắm. Đi đâu cũng mang theo. Ai đụng vào cũng khó chịu. Rồi một hôm, nó bị trầy một vết nhỏ. Bạn bực cả buổi. Một vết trầy thôi, mà lòng bạn như bị ai cào.

Chuyện đó ai cũng từng trải. Thích một thứ gì đó, rồi dính vào nó. Dính rồi thì khổ. Vì thứ mình thích không ở yên một chỗ. Nó cũ đi, nó hỏng đi, nó mất đi. Mà lòng mình thì muốn nó ở mãi. Giữa cái muốn giữ và cái không giữ được, khổ sinh ra.

Trong kinh, chuỗi khổ đau được giải thích bằng những mắt xích nối nhau. Một trong những mắt xích quan trọng nhất nằm ở giữa chuỗi: từ cảm giác sinh ra ưa thích, từ ưa thích sinh ra nắm giữ, từ nắm giữ sinh ra trở thành, rồi sinh ra già chết và khổ đau. Nói bằng lời thường: mình cảm thấy thích, rồi mình nắm chặt, rồi cái nắm chặt đó kéo mình đi.

Hãy nhìn kỹ mắt xích này trong đời thường. Bạn ăn một món ngon. Cảm giác ngon sinh ra ưa thích. Ưa thích thì muốn ăn nữa. Muốn ăn nữa thì đi tìm món đó cho bằng được. Tìm không được thì bực. Ăn nhiều quá thì mệt. Một món ăn thôi mà kéo theo cả một chuỗi. Gốc không phải ở món ăn. Gốc ở chỗ mình nắm chặt cảm giác ngon đó.

Hay chuyện tình cảm. Bạn thương một người. Thương thì muốn người đó ở bên mình mãi, muốn người đó chỉ thương mình, muốn người đó không thay đổi. Nhưng người ta là con người, không phải đồ vật. Người ta thay đổi, người ta có lúc vui, lúc buồn, lúc muốn ở một mình. Mình nắm chặt quá thì người ta ngộp. Người ta ngộp thì xa dần. Xa dần thì mình khổ. Cái khổ đó không đến từ người ta. Nó đến từ cái nắm của mình.

Kinh nói rất rõ: do duyên cảm giác, ưa thích sinh ra. Do duyên ưa thích, nắm giữ sinh ra. Cảm giác là thứ đến rồi đi. Nóng, lạnh, vui, buồn, ngon, dở. Cảm giác nào cũng qua nhanh. Nhưng ưa thích thì muốn giữ cảm giác đó ở lại. Muốn giữ cái không giữ được, thì khổ. Giống như muốn giữ nước trong lòng bàn tay. Càng nắm chặt, nước càng chảy ra.

Nắm giữ còn có một mặt tinh vi hơn: mình nắm cả những thứ mình ghét. Ghét một người thì cứ nhớ mãi người đó. Nhớ mãi câu người đó nói. Nhớ mãi chuyện người đó làm. Mình tưởng mình đang ghét, mà thật ra mình đang nắm. Nắm chặt một cục giận trong lòng, đi đâu cũng mang theo. Người bị ghét thì sống bình thường, còn mình thì khổ. Nắm giữ không chỉ là nắm cái thích. Nắm cái ghét cũng khổ như vậy.

Vậy thì làm sao để bớt nắm. Kinh không dạy mình đừng thương, đừng thích. Thương và thích là tự nhiên. Kinh dạy mình thấy rõ chuỗi này khi nó đang chạy. Khi cảm giác ưa thích khởi lên, mình biết nó đang khởi lên. Khi tay mình bắt đầu nắm, mình biết tay mình đang nắm. Chỉ cần biết, là tay đã lỏng ra một chút.

Có một cách thực tập rất đơn giản. Mỗi khi bạn thấy mình đang dính vào một thứ gì đó, hãy hỏi một câu: nếu thứ này mất đi ngày mai, mình có sống được không. Hỏi thật lòng. Câu trả lời thường là: sống được. Điện thoại mất thì mua cái khác, hay không mua cũng sống được. Người ta xa mình thì buồn, nhưng rồi cũng sống được. Hỏi xong câu đó, cái nắm lỏng ra. Không phải vì mình hết thương. Mà vì mình nhớ ra: mình vẫn sống được, dù thứ đó không còn.

Một cách khác: tập buông những thứ nhỏ trước. Buông một món đồ cũ không dùng nữa. Buông một thói quen mua sắm không cần thiết. Buông một câu chuyện cũ đã kể đi kể lại nhiều lần. Mỗi lần buông một thứ nhỏ, tay mình nhẹ đi một chút. Tay nhẹ rồi thì đến lúc gặp thứ lớn, mình buông cũng dễ hơn.

Cũng cần nói rõ: buông không có nghĩa là lạnh lùng, không thương ai, không thích gì. Người buông được vẫn thương sâu, vẫn vui khi có, vẫn buồn khi mất. Khác nhau ở chỗ người đó không bị cái thương đó dắt đi. Thương mà không nắm. Thích mà không dính. Giống như người cầm một bông hoa: cầm nhẹ thì hoa còn nguyên, cầm chặt thì hoa nát. Thương ai cũng vậy. Thương nhẹ thì người đó còn thở được. Thương chặt quá thì cả hai cùng ngộp.

Chuỗi khổ đau có nhiều mắt xích, nhưng mắt xích ưa thích và nắm giữ là chỗ mình dễ thấy nhất, dễ thực tập nhất. Vì nó xảy ra mỗi ngày, trong từng bữa ăn, từng món đồ, từng mối quan hệ. Mỗi lần mình thấy tay mình đang nắm, là một lần mình có cơ hội nới ra.

Hôm nay, bạn thử nhìn lại một thứ mình đang nắm chặt nhất. Có thể là một món đồ. Có thể là một người. Có thể là một ý nghĩ về bản thân. Hỏi mình: mình đang nắm nó, hay mình đang thương nó. Nếu là nắm, thì nới ra một chút. Chỉ một chút thôi. Nới một chút, thở được một chút. Thở được một chút, là đã bắt đầu ra khỏi vòng rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thư Viện Phật Học BudSas — Do duyên thọ, ái sanh khởi; do duyên ái, thủ sanh khởi, tr. 1
• Kinh Đại Duyên (Trường Bộ) — Do duyên ái, thủ sanh; do duyên thủ, hữu sanh, tr. 3–5
Bài liên quanGiới, Định, Tuệ: ba môn học đưa mình ra khỏi khổVề Cực Lạc không chỉ nhờ một việc lành: thiện căn, phước đức, nhân duyênKhông phóng dật: giữ mình tỉnh táo giữa ngày ồn ào