🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Giới, Định, Tuệ: ba môn học đưa mình ra khỏi khổ

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Một người muốn xây nhà. Người đó mua gạch tốt, mua gỗ tốt, rồi xây ngay trên nền đất yếu, không có móng. Nhà xây lên đẹp lắm, mà mưa xuống là nghiêng, gió mạnh là nứt. Lỗi không phải ở gạch, không phải ở gỗ. Lỗi ở chỗ không có móng. Tu tập cũng vậy. Không có móng thì càng lên cao càng nguy hiểm.

Trong Phật giáo có ba môn học gọi là Giới, Định, Tuệ. Ba môn này là móng, là cột, là mái của một ngôi nhà. Giới là giữ mình không làm điều xấu. Định là giữ tâm gom về một mối. Tuệ là trí tuệ thấy rõ sự thật. Ba môn này đi cùng nhau, môn nào cũng cần môn kia.

Giới là gì. Giới là giới luật, ngăn không cho mình làm những điều tà vạy, bất chánh. Nói bằng lời thường: giới là những điều mình tự hứa không làm. Không giết hại. Không lấy của không cho. Không nói dối. Không làm điều xấu với người khác. Những điều này nghe thì căn bản, nhưng chính chúng là móng nhà.

Vì sao giới là móng. Vì một người mà tay còn làm điều xấu thì tâm không thể yên. Tay lấy đồ của người khác thì tối về sợ bị phát hiện. Miệng nói dối thì phải nhớ lời dối để dối tiếp. Lòng không yên thì ngồi thiền cũng không yên. Muốn tâm định thì tay phải sạch trước. Giới là bước đầu tiên, không thể nhảy qua.

Nhiều người chê giới là gò bó. Sống mà cái gì cũng cấm thì còn gì vui. Nhưng giới không phải là xiềng xích. Giới giống như bờ sông. Nước không có bờ thì chảy tràn, không đến được đâu. Có bờ thì nước chảy thành dòng, đi xa được. Người không có giới thì muốn gì làm nấy, tưởng là tự do, mà thật ra bị dục vọng dắt đi. Người giữ giới thì tưởng là bị buộc, mà thật ra được tự do khỏi hối hận.

Định là gì. Định là thiền định, là định tâm, để giữ tâm trí gom về một mối. Tâm người thường như nước bị khuấy. Lúc nào cũng động. Nghĩ chuyện này chưa xong đã nhảy sang chuyện khác. Định là để nước lắng lại. Nước lắng thì trong. Tâm lắng thì thấy rõ.

Định không phải chỉ có trong lúc ngồi thiền. Người mẹ bế con ốm, cả đêm chỉ biết có đứa con, đó là định. Người thợ làm một món đồ, cả buổi chỉ biết có món đồ đó, đó là định. Người lái xe giữa đường đông, mắt chỉ biết có con đường phía trước, đó là định. Định là khả năng ở lại với một việc, không bị kéo đi lung tung.

Tâm không có định thì tuệ không sinh được. Vì tuệ cần tâm yên mới thấy rõ. Giống như muốn nhìn đáy hồ thì mặt hồ phải lặng. Mặt hồ gợn sóng thì chỉ thấy bóng mình chao đảo. Tâm cứ chạy thì nhìn gì cũng méo. Định là làm cho mặt hồ lặng xuống, để tuệ có chỗ mà nhìn.

Tuệ là gì. Tuệ là trí tuệ, phân biệt thật tướng của sự vật, hiểu rõ lý nhân quả và bốn sự thật về khổ. Nói bằng lời thường: tuệ là thấy mọi thứ đúng như nó là. Thấy thân này vô thường, không phải của mình mãi. Thấy vui buồn đến rồi đi. Thấy việc lành đưa đến quả lành, việc xấu đưa đến quả xấu. Thấy như vậy thì không còn bị lừa bởi vẻ ngoài.

Tuệ khác với thông minh. Người thông minh có thể giỏi tính toán, giỏi tranh luận, giỏi kiếm tiền. Nhưng thông minh mà không có tuệ thì vẫn khổ. Vì thông minh chỉ giúp mình đạt được thứ mình muốn, còn tuệ giúp mình biết thứ mình muốn có thật sự đáng muốn hay không. Có người thông minh lắm, mà cả đời chạy theo tiền, đến cuối đời mới biết mình đã bỏ lỡ gia đình, sức khỏe, và sự bình yên. Đó là thông minh không có tuệ.

Ba môn này đi theo thứ tự: giới rồi định, định rồi tuệ. Nhưng thứ tự không có nghĩa là phải xong môn này mới được học môn kia. Trong đời sống, ba môn chạy song song. Giữ giới giúp tâm định. Tâm định giúp tuệ sáng. Tuệ sáng lại giúp mình giữ giới kỹ hơn. Một vòng tròn đi lên.

Ví dụ trong một ngày thường. Sáng dậy, mình giữ giới bằng cách không nói dối trong một cuộc điện thoại. Trưa đi làm, mình tập định bằng cách làm một việc cho xong, không vừa làm vừa lướt điện thoại. Tối về nhà, mình tập tuệ bằng cách nhìn lại một ngày: hôm nay mình đã làm gì tốt, làm gì chưa tốt, và vì sao. Ba việc nhỏ đó, làm đều mỗi ngày, là đã tu cả ba môn rồi.

Có người hỏi: tôi chỉ thích học tuệ thôi, đọc sách, nghe pháp, suy nghĩ cho sâu. Được không. Được một phần. Nhưng tuệ không có giới và định thì giống như mái nhà không có móng và cột. Đẹp đấy, mà gió thổi là bay. Đọc nhiều mà tay vẫn làm điều xấu, tâm vẫn tán loạn, thì tuệ đó chỉ là kiến thức. Kiến thức thì có thể kể lại cho người khác nghe. Nhưng tuệ thật thì phải đổi được cách mình sống.

Ngược lại, có người chỉ giữ giới, không học tuệ. Người đó sống hiền, không làm hại ai, nhưng gặp chuyện khó thì không biết xử sao. Giới giữ cho mình không ngã, định giữ cho mình không loạn, tuệ cho mình biết đường đi. Thiếu môn nào thì nhà cũng chưa hoàn chỉnh.

Ba môn học này là cả một con đường, mà cũng là ba bước chân trong một ngày. Hôm nay, bạn thử đi đủ ba bước. Một việc giữ giới: không làm một điều xấu nhỏ mà mình vẫn hay làm. Một việc giữ định: làm một việc gì đó mà toàn tâm toàn ý, không chia trí. Một việc giữ tuệ: nhìn lại một chuyện trong ngày và thấy rõ nó hơn hôm qua. Ba bước nhỏ đó, đi đều mỗi ngày, thì ngôi nhà của mình sẽ có móng, có cột, và có mái.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — Phương thức giải thoát gồm có giới, định, tuệ: giới ngăn điều tà vạy, định giữ tâm gom về một mối, tuệ phân biệt thật tướng, tr. 131
Bài liên quanVề Cực Lạc không chỉ nhờ một việc lành: thiện căn, phước đức, nhân duyênKhông phóng dật: giữ mình tỉnh táo giữa ngày ồn àoThân kiến: cứ tưởng thân này là tôi