🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Thiền vắng lặng và thiền minh sát: dừng lại rồi mới thấy rõ

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Chị Mai có một ly nước đục. Chị khuấy mãi, nước càng đục. Chị lắc mãi, nước càng đục. Mệt quá, chị đặt ly xuống bàn, không đụng vào nữa. Mười phút sau, cặn lắng xuống đáy. Nước trong veo. Chị nhìn xuyên qua ly, thấy rõ mọi thứ bên kia.

Tâm mình cũng giống ly nước đó. Càng khuấy, càng đục. Càng cố nghĩ, càng rối. Càng cố tìm câu trả lời, càng mù mờ. Chỉ khi nào đặt xuống, để yên, nước mới trong. Và chỉ khi nước trong, mình mới nhìn thấy rõ.

Trong kho sách, bảng giảng giải về ba mươi bảy phẩm trợ đạo nói đến hai cách hành thiền đi đôi với nhau: thiền Vắng Lặng và thiền Minh Sát. Vắng Lặng, tiếng Pali là samatha. Minh Sát, tiếng Pali là vipassanà. Hai cách này không tách rời. Chúng là hai mặt của một việc tu. Vắng Lặng là dừng lại, cho tâm yên. Minh Sát là nhìn rõ, thấy sự thật. Dừng lại rồi mới thấy rõ. Thấy rõ rồi tâm càng yên.

Nói cho dễ hiểu: Vắng Lặng giống như đặt ly nước xuống. Minh Sát giống như nhìn xuyên qua ly nước trong. Không đặt xuống thì nước cứ đục, nhìn gì cũng mờ. Chỉ đặt xuống mà không nhìn thì phí. Phải có cả hai: dừng rồi nhìn, nhìn rồi dừng sâu thêm.

Vì sao cần Vắng Lặng trước? Vì tâm mình vốn quen chạy. Chạy theo tiếng động, chạy theo ý nghĩ, chạy theo lo lắng. Ngồi xuống mà tâm vẫn chạy thì không thấy gì rõ cả. Giống như soi gương trong lúc gương đang rung. Mặt mình méo mó, không phải vì mình méo, mà vì gương rung. Tâm rung thì sự thật cũng méo. Cho nên phải làm cho tâm đứng yên trước. Đứng yên rồi mới soi được.

Làm sao cho tâm đứng yên? Bằng hơi thở. Bảng giảng giải nhắc đến một pháp hành rất cụ thể: Niệm Hơi Thở. Thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Không cần thở theo cách nào đặc biệt. Chỉ cần biết. Hơi thở là sợi dây cột tâm lại. Tâm chạy đi, kéo nó về bằng hơi thở. Chạy đi, kéo về. Kéo về nhiều lần, tâm dần dần đứng yên. Không phải ép nó yên. Mà là cho nó một chỗ để đậu.

Khi tâm đã yên một chút, Minh Sát bắt đầu. Nhìn gì? Nhìn những gì đang có mặt. Cơn giận đang có mặt. Nỗi buồn đang có mặt. Cảm giác đau ở vai đang có mặt. Ý nghĩ lo lắng đang có mặt. Nhìn mà không phán xét. Không nói "giận là xấu", không nói "buồn là dở". Chỉ nhìn: à, giận đang ở đây. À, giận đang đi qua. Nhìn như vậy, mình sẽ thấy một sự thật rất lớn: mọi thứ đến rồi đi. Không có gì ở mãi. Giận không ở mãi. Buồn không ở mãi. Vui cũng không ở mãi. Thấy được điều đó, tâm tự nhiên nhẹ ra.

Có một điểm rất quan trọng trong bảng giảng giải: đức tin thông thường không đủ khả năng để kiểm soát tâm trong lúc hành thiền. Vì tâm có thể từ chối, thối lui, nhảy ra khỏi đức tin sang nơi khác. Nghĩa là: chỉ tin thôi chưa đủ. Tin rằng thiền tốt, tin rằng Phật dạy đúng, tin rằng mình tu được, tất cả những cái tin đó đều tốt. Nhưng khi ngồi xuống, tâm vẫn chạy. Lúc đó, chỉ có đức tin được trau giồi qua pháp hành thật sự mới giữ được tâm. Tức là phải thực hành. Phải thở thật. Phải nhìn thật. Tin mà không làm thì tin đó còn yếu.

Nhiều người mới tập thiền hay hỏi: ngồi bao lâu thì đủ? Không có con số cố định. Mới bắt đầu, năm phút cũng quý. Năm phút thở, năm phút nhìn. Làm đều mỗi ngày, hơn là ngồi một tiếng một lần rồi bỏ cả tháng. Thiền giống như tưới cây. Tưới ít mà đều, cây sống. Tưới nhiều một lần rồi bỏ khô, cây chết.

Cũng có người hỏi: thiền xong thì được gì? Được một cái tâm yên hơn một chút. Được một con mắt sáng hơn một chút. Được một khoảng dừng nhỏ giữa cơn giận và lời nói. Được một hơi thở sâu giữa lúc lo lắng. Không có gì lớn lao, hào nhoáng. Chỉ là những cái nhỏ đó. Nhưng những cái nhỏ đó cộng lại, đời mình đổi khác.

Tối nay, thử ngồi yên năm phút. Không cần tư thế đặc biệt. Ngồi ghế cũng được. Thở vào, biết thở vào. Thở ra, biết thở ra. Tâm chạy đi, kéo về. Đừng bực mình vì tâm chạy. Tâm chạy là chuyện bình thường. Kéo về là được. Năm phút thôi. Đặt ly nước xuống. Để cặn lắng. Rồi nhìn xuyên qua ly nước trong, thấy rõ mọi thứ. Dừng lại rồi mới thấy rõ. Thấy rõ rồi, tự nhiên sẽ yên.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Ba mươi bảy Bồ đề phần — Giảng giải 37bd-05.htm (BudSas, Thư viện Phật học), trang 1: hành thiền Vắng Lặng (samatha) và Minh Sát (vipassanà); đức tin thông thường không đủ kiểm soát tâm, cần đức tin được trau giồi qua pháp hành như Niệm Hơi Thở
Bài liên quanNgũ dục: năm thứ ngọt mà tróiTứ thánh quả: bốn nấc trên đường ra khỏi khổHoài nghi: không biết tin vào đâu thì đi lạc