🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Chánh ngữ trong nhà: nói sao để cả nhà còn muốn nghe

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Bữa cơm tối trong một gia đình. Chồng gắp một miếng cá, nói: em nấu mặn quá. Vợ đáp lại ngay: mặn thì anh nấu đi. Con ngồi giữa, cúi mặt xuống bát. Bữa cơm còn lại chỉ có tiếng chén đũa. Không ai nói thêm câu nào. Một câu nói, cả nhà mất ngon.

Lời nói trong nhà lạ lắm. Cùng một ý, nói kiểu này thì nhà yên, nói kiểu khác thì nhà vỡ. Chồng muốn nói cơm hôm nay mặn. Vợ nghe thành anh chê em vụng. Vợ muốn nói anh đừng chê nữa. Chồng nghe thành em hỗn. Cả hai đều không có ý xấu. Nhưng lời ra khỏi miệng đã mang theo gai.

Đức Phật dạy chánh ngữ. Chánh ngữ là nói những điều đúng với chân lý, không nói những điều gian tà, giả dối. Nói bằng lời thường, chánh ngữ là nói thật, nói lành, nói đúng lúc, nói vừa đủ. Bốn điều đó, nghe thì đơn giản, làm trong nhà mới thấy khó.

Nói thật trước hết. Nói thật không có nghĩa là nghĩ gì nói nấy. Nghĩ cơm mặn thì nói cơm mặn, đó là thật. Nhưng nói anh nấu dở quá thì không còn là thật nữa. Đó là thêm mắm thêm muối vào sự thật. Nói thật là nói đúng cái mình thấy, không phóng đại, không bịa thêm.

Nói lành là nói sao cho người nghe còn muốn nghe. Cùng là góp ý, có người nói xong người ta cảm ơn. Có người nói xong người ta đóng cửa lại. Khác nhau ở chỗ nào? Khác nhau ở lòng. Lời lành xuất phát từ muốn giúp. Lời độc xuất phát từ muốn thắng. Người nghe cảm được lòng mình, dù mình chưa kịp chọn chữ hay.

Nói đúng lúc là biết khi nào nên nói, khi nào nên im. Vợ chồng đang mệt, đang đói, đang bực, đó không phải lúc góp ý. Nói lúc đó, lời đúng cũng thành lời sai. Đợi ăn xong, đợi lòng dịu xuống, rồi nói. Một câu nói chờ được một giờ, giá trị hơn mười câu nói vội.

Nói vừa đủ là biết dừng. Nhiều người trong nhà cãi nhau không phải vì câu đầu tiên. Mà vì câu thứ mười, thứ hai mươi. Câu đầu còn là góp ý. Câu sau đã thành kể tội. Kể từ chuyện cơm mặn sang chuyện năm ngoái, sang chuyện nhà ngoại, sang chuyện tiền bạc. Nói vừa đủ là nói xong ý mình rồi dừng. Để người ta có chỗ mà đáp lại.

Có người nói: trong nhà với nhau, cần gì phải giữ kẽ. Thân nhau rồi thì nói thẳng cho nhanh. Nói thẳng không sai. Nhưng nói thẳng khác với nói cộc. Nói thẳng là không vòng vo. Nói cộc là không giữ lòng người nghe. Trong nhà, người ta không cần lời hay. Người ta cần lời không làm mình đau.

Trẻ con trong nhà học nói từ người lớn. Cha mẹ nói với nhau thế nào, con sẽ nói với bạn bè thế ấy. Cha mẹ hay quát, con cũng hay quát. Cha mẹ biết nói nhẹ, con cũng biết nói nhẹ. Chánh ngữ trong nhà không chỉ giữ hòa khí hôm nay. Nó còn dạy con cách nói cho cả đời sau.

Tập chánh ngữ bắt đầu từ một thói quen nhỏ. Trước khi nói, dừng một hơi thở. Hỏi mình ba điều. Điều mình sắp nói có thật không? Có lành không? Có cần nói ngay bây giờ không? Ba câu hỏi, mất ba giây. Nhưng ba giây đó cứu được nhiều bữa cơm.

Tối hôm sau, chồng gắp miếng cá, nói: hôm nay cơm hơi mặn, mai em bớt muối một chút nhé. Vợ đáp: ừ, mai em bớt. Con ngẩng lên, kể chuyện ở lớp. Bữa cơm lại có tiếng cười. Không có gì to tát. Chỉ là một câu nói không còn gai.

Lời nói là thứ rẻ nhất trong nhà, mà cũng là thứ đắt nhất. Một câu lành, cả nhà ấm. Một câu độc, cả nhà lạnh. Chánh ngữ không đòi mình phải nói hay. Chánh ngữ chỉ đòi mình nói thật, nói lành, nói đúng lúc, nói vừa đủ. Làm được bốn điều đó, nhà mình đã yên hơn một nửa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — tr. 31
Bài liên quanChánh nghiệp khi làm ăn: kiếm tiền mà lòng không nặngGiữ giới như giữ hàng rào quanh nhà mìnhTuệ không phải biết nhiều: thấy rõ một việc đã đủ