🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Bát chánh đạo: tám nhánh của một con đường

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Anh Minh làm nghề sửa xe. Sáng nào anh cũng mở cửa tiệm lúc bảy giờ. Có hôm khách đông, có hôm vắng. Có hôm khách dễ tính, có hôm khách khó. Một hôm, có người đem xe đến, chê anh sửa đắt, nói chỗ khác rẻ hơn. Anh Minh cười, nói anh cứ đem đi chỗ khác thử, xe anh thì tôi sửa thế này. Người khách đi rồi quay lại, nói chỗ kia rẻ mà sửa không được, nhờ anh sửa lại giúp. Anh Minh không nhắc chuyện cũ, chỉ cúi xuống làm.

Hỏi anh, sao anh hiền vậy. Anh nói, tôi có hiền gì đâu, tôi chỉ làm theo tám việc thôi. Tám việc gì? Anh kể: thấy cho đúng, nghĩ cho đúng, nói cho đúng, làm cho đúng, sống cho đúng, siêng cho đúng, nhớ cho đúng, tâm cho yên. Người ta nghe thì cười, tưởng anh nói đùa. Nhưng đó chính là Bát chánh đạo, tám con đường chánh mà sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim đã nói đến.

Sách ghi lại rất gọn. Đại ý là sự thực hành có tám con đường chánh gọi là Bát chánh đạo, tức là tám con đường để tu cho thành chánh quả. Và theo tám con đường chánh ấy là mình tự trị lấy mình, tự giác ngộ lấy mình, để đưa mình đến Niết bàn. Tám con đường ấy không phải là tám con đường khác nhau. Nó là một con đường có tám nhánh, như một cái cây có tám cành, cùng nuôi một gốc.

Nhánh thứ nhất là chánh kiến, thấy cho đúng. Thấy đúng là thấy mọi việc như nó vốn là, không thêm, không bớt. Khách chê đắt, mình thấy đó chỉ là một câu nói, không phải là người ta khinh mình. Vợ nhắc một câu, mình thấy đó là lo lắng, không phải là gây sự. Thấy đúng thì lòng không nổi sóng. Thấy sai thì sóng nổi lên rồi cuốn mình đi.

Nhánh thứ hai là chánh tư duy, nghĩ cho đúng. Nghĩ đúng là nghĩ theo hướng lành, hướng thiện. Thay vì nghĩ người ta cố tình làm khó mình, mình nghĩ có thể người ta cũng đang khó khăn. Thay vì nghĩ mình thiệt thòi, mình nghĩ mình còn may hơn nhiều người. Suy nghĩ đổi thì cảm xúc đổi theo.

Nhánh thứ ba là chánh ngữ, nói cho đúng. Nói đúng là nói lời thật, lời lành, lời đúng lúc. Anh Minh không nói dối khách về tình trạng xe. Anh không chê bai chỗ sửa khác trước mặt khách. Anh cũng không nói lời nặng khi bị chê đắt. Lời nói của anh giữ được khách, giữ được tiệm, giữ được lòng mình yên.

Nhánh thứ tư là chánh nghiệp, làm cho đúng. Làm đúng là làm việc gì cũng giữ lòng sạch. Sửa xe thì sửa cho thật, không thay đồ dỏm lấy tiền đồ tốt, không vẽ thêm bệnh để lấy thêm tiền. Làm nghề nào cũng vậy. Làm cho đúng thì nghề nuôi mình lâu dài, làm sai thì được một lúc rồi mất hết.

Nhánh thứ năm là chánh mạng, sống cho đúng. Chánh mạng là kiếm sống bằng nghề không làm hại ai. Anh Minh sửa xe, nghề của anh giúp người ta đi lại an toàn. Đó là nghề nuôi mình mà không hại người. Có những nghề kiếm tiền nhanh nhưng làm hại người khác, làm hại mình, thì dù giàu cũng không yên.

Nhánh thứ sáu là chánh tinh tấn, siêng cho đúng. Siêng đúng chỗ là siêng làm việc lành, siêng bỏ việc xấu. Không phải siêng kiếm tiền bằng mọi giá. Anh Minh siêng học thêm về xe mới, siêng dậy sớm mở cửa đúng giờ, siêng giữ tiệm sạch sẽ. Cái siêng ấy làm nghề của anh tốt dần lên mỗi ngày.

Nhánh thứ bảy là chánh niệm, nhớ cho đúng. Nhớ đúng là lúc nào cũng biết mình đang làm gì, đang nghĩ gì, đang cảm gì. Lúc sửa xe thì biết tay mình đang làm gì. Lúc giận nổi lên thì biết mình đang giận. Biết như vậy thì mình không bị cuốn đi mà không hay.

Nhánh thứ tám là chánh định, tâm cho yên. Tâm yên là tâm không bị lay chuyển bởi khen chê, được mất. Khách khen, anh không phồng lên. Khách chê, anh không xẹp xuống. Tâm đứng yên như vậy thì làm việc gì cũng vững.

Tám nhánh này đi chung với nhau trong một ngày của anh Minh. Sáng mở cửa, đó là chánh tinh tấn. Khách chê, anh thấy cho đúng, đó là chánh kiến. Anh nghĩ khách cũng có lý của họ, đó là chánh tư duy. Anh đáp lại bằng lời nhẹ nhàng, đó là chánh ngữ. Anh sửa xe cho thật, đó là chánh nghiệp và chánh mạng. Cả ngày anh biết mình đang làm gì, đó là chánh niệm. Tối về anh ngủ yên, đó là chánh định.

Bát chánh đạo không phải là tám việc to tát. Nó là tám việc nhỏ trong một ngày làm việc bình thường. Ai đi làm, ai buôn bán, ai ở nhà trông con, cũng có thể đi trên con đường ấy. Không cần đổi nghề, không cần bỏ nhà đi đâu. Chỉ cần làm tám việc nhỏ ấy cho đúng, mỗi ngày một chút, thì con đường tự hiện ra dưới chân mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — trang 30
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — trang 32
Bài liên quanChánh niệm khi nghe người khác nóiNgũ uẩn trong một giấc mơ: thân tâm mình làm việc cả khi ngủGiới là hàng rào giữ mình, không phải xiềng xích