🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Sáu nẻo luân hồi: hiểu để bớt sợ, sống cho tử tế

Hiểu kinh dễ dàng · 7 phút đọc

Đám tang ông Bảy, người ta khấn: cầu cho ông siêu thoát, đừng đọa vào sáu nẻo luân hồi. Một đứa cháu nhỏ hỏi mẹ: sáu nẻo là sáu cái gì? Mẹ nó không trả lời được. Nó hỏi tiếp: ông đi đâu rồi? Mẹ nó nói: ông đi về cõi lành. Đứa nhỏ gật đầu, nhưng trong lòng vẫn thắc mắc. Chết rồi, người ta đi đâu?

Sách Phật Học Cơ Bản giải thích: luân hồi là sự chuyển sinh liên tục của những kiếp sống, như một bánh xe cứ quay mãi. Sau khi một kiếp sống kết thúc, thần thức lại đi vào một đời sống mới, cao hơn, thấp hơn, hoặc như cũ, trong sáu nẻo, gọi là lục đạo: trời, người, a tu la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh.

Sáu nẻo này không phải là sáu cái phòng ở đâu đó trên trời. Đó là sáu cảnh giới mà một chúng sinh có thể rơi vào, tùy theo nghiệp mình đã tạo. Ba nẻo trên là lành: trời, người, a tu la. Ba nẻo dưới là khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Nói cho dễ hiểu: sống lành thì đi lên, sống ác thì đi xuống. Không có ai bắt, không có ai phạt. Nghiệp của mình đưa mình đi.

Cõi trời là nơi của những ai làm nhiều việc lành, giữ giới, tu thiền. Sống ở đó sung sướng, thọ mạng dài. Nhưng sướng quá cũng hết phước, rồi lại rơi xuống. Cõi người là cõi của chúng ta. Vừa có khổ vừa có vui, vừa có cơ hội tu tập. Phật dạy cõi người là cõi quý nhất để tu, vì có khổ nên mới biết tìm đường thoát khổ.

A tu la là những người có phước mà nhiều sân hận. Giỏi giang, giàu có, nhưng hay ganh đua, hay gây gổ. Sống trong cảnh đủ đầy mà lòng không yên. Địa ngục là nơi của những nghiệp ác nặng nhất: giết hại, làm khổ người khác không gớm tay. Ngạ quỷ là loài đói khát triền miên, tham mà không bao giờ đủ. Súc sinh là loài sống theo bản năng, không biết phải trái.

Nghe tới đây, có người sợ. Sợ thì cũng phải, nhưng Phật dạy về sáu nẻo không phải để dọa. Phật dạy để mình biết: mình đang đứng ở đâu, và mình đang đi về đâu. Kinh Trung Bộ dạy: con người là chủ nhân của nghiệp, là kẻ thừa tự nghiệp, nghiệp là thai tạng mà từ đó con người được sinh ra. Nghĩa là cái đưa mình đi tái sinh không phải ai khác, mà chính là nghiệp của mình. Mình làm chủ, mình chịu trách nhiệm.

Có một điều ít ai để ý: sáu nẻo không chỉ ở kiếp sau. Ngay trong đời này, lòng mình cũng đi qua sáu nẻo mỗi ngày. Lúc tham lam không biết đủ, lòng mình như ngạ quỷ. Lúc giận dữ muốn hại người, lòng mình như địa ngục. Lúc sống theo bản năng, ăn ngủ hưởng thụ, không nghĩ gì, lòng mình như súc sinh. Lúc hơn thua, ganh đua, lòng mình như a tu la. Lúc làm việc lành, lòng vui vẻ, mình đang ở cõi người tốt đẹp. Lúc tâm an, không tham không sân, mình nếm chút hương vị cõi trời.

Hiểu như vậy, sáu nẻo không còn là chuyện xa xôi sau khi chết. Nó là tấm gương soi lòng mình ngay bây giờ. Mỗi niệm khởi lên, mình đang bước về một nẻo. Niệm tham khởi, mình bước về nẻo quỷ đói. Niệm sân khởi, mình bước về nẻo khổ. Niệm lành khởi, mình bước về nẻo lành.

Đức Phật sau khi thành đạo đã thốt lên bài kệ khải hoàn, ghi trong kinh Pháp Cú: trong dòng sống chết vô tận, ta đi mãi không dừng, từ bào thai này sang bào thai khác, đuổi theo người chủ ngôi nhà. Chủ nhà! Ta đã nắm được ngươi rồi. Ngươi không cất nhà lại được. Cột kèo đã gãy hết. Mái, rường đã sụp đổ. Tâm lìa hết tạo tác. Bài kệ này nói về người đã thoát khỏi luân hồi. Chủ ngôi nhà chính là tham ái, là cái xây nhà sinh tử cho mình ở mãi. Khi tham ái dứt, nhà không còn xây nữa, bánh xe dừng lại.

Người thường như mình, chưa thoát được luân hồi, thì làm sao? Sách dạy rất thực tế: sống an lạc thì chết cũng an lạc. Sống còn khổ đau vì tham, sân, si thì chết cũng khổ đau như thế. Vì sống và chết chỉ là một tiến trình, như thức và ngủ. Muốn chết bình an thì phải sống bình an. Muốn đi về nẻo lành thì phải gieo nhân lành từ bây giờ.

Đứa cháu nhỏ hỏi ông đi đâu rồi. Câu trả lời thật ra không nằm ở ông. Nó nằm ở mỗi người đang sống. Ông đi đâu là do nghiệp của ông. Mình đi đâu là do nghiệp của mình. Hiểu sáu nẻo để bớt sợ, và để sống cho tử tế từng ngày. Đó mới là ý nghĩa của việc học về luân hồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Cơ Bản Tập Một (Ban Hoằng pháp Trung ương) — Bài 5: Luân hồi (Thích Tâm Thiện)
• Kinh Pháp Cú — kệ 153, 154 (bài kệ khải hoàn sau khi thành đạo)
• Kinh Trung Bộ 135 — Con người là chủ nhân của nghiệp
Bài liên quanTam giới: dục, sắc, vô sắc — ba tầng cõi sốngThân, khẩu, ý: ba cửa tạo nghiệp trong một ngàyBốn loại thức ăn: nuôi thân, nuôi tâm mỗi ngày