🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Tam giới: dục, sắc, vô sắc — ba tầng cõi sống

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Cùng một khu phố, ba người sống ba kiểu khác nhau. Anh Tùng chạy theo tiền. Sáng lo tiền, trưa lo tiền, tối nằm mơ cũng thấy tiền. Chị Lan mê cái đẹp. Nhà cửa phải đẹp, quần áo phải đẹp, đi đâu cũng phải sang. Ông cụ Sáu thì khác. Ông ngồi thiền mỗi sáng, ăn chay, ít nói, bảo rằng ông không còn ham gì nữa. Ba người, ba kiểu ham muốn, như sống ở ba tầng khác nhau.

Trong sách Phật, ba tầng đó có tên là tam giới: dục giới, sắc giới và vô sắc giới. Dục là ham muốn. Sắc là hình sắc. Vô sắc là không còn hình sắc. Ba giới này không phải là ba nơi chốn ở đâu xa. Đó là ba tầng của tâm, tùy theo mình còn ham cái gì.

Dục giới là tầng thấp nhất, cũng là tầng của đa số chúng ta. Ở đây, người ta còn ham năm thứ: sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái. Ăn ngon, mặc đẹp, nhà cao, vợ đẹp, con ngoan, tiền nhiều, danh lớn. Ham những thứ đó không phải là tội. Nhưng ham quá thì khổ. Được thì sợ mất, mất thì đau. Cả đời chạy theo năm thứ đó, như người khát uống nước mặn, càng uống càng khát.

Sắc giới là tầng cao hơn. Người ở tầng này đã chán những ham muốn thô thiển của dục giới. Họ không còn mê tiền, mê sắc như trước. Họ tìm cái đẹp thanh cao hơn, cái yên tĩnh của thiền định. Ngồi thiền, tâm lắng lại, thấy an lạc. Cái an lạc đó vẫn là một thứ ham muốn, nhưng là ham muốn thanh sạch hơn. Họ ham cái trạng thái yên tĩnh, ham cái cảnh giới sáng sủa của thiền.

Vô sắc giới là tầng cao nhất trong ba giới. Người ở đây đã chán cả hình sắc. Họ không còn ham cái đẹp, không còn ham cái yên của thân. Họ hướng về cái không hình, không tướng: hư không vô biên, thức vô biên, không có gì cả, chẳng tưởng chẳng không tưởng. Nghe thì cao siêu, nhưng thật ra vẫn còn một thứ ham: ham cái không, ham cái vi tế mà mình đang trú vào.

Sách Phật Học Khái Luận viết rõ cách đi lên ba giới này. Nếu tâm còn đầy dục ái mà hành thập thiện thì sẽ được sinh về dục giới thiên. Nếu tâm nhàm chán ngũ trần, sắc, thanh, hương, vị, xúc, mà có tu tập giới, định, vào được một trong bốn thiền, thì sẽ được sinh về cõi trời sắc giới với cảnh giới tương ưng. Nếu tâm nhàm chán sắc giới, có tu tập tứ sắc định, thì sẽ được sinh về vô sắc giới.

Đọc kỹ đoạn này sẽ thấy một điều quan trọng: đi về cõi nào là do tâm mình lúc đó ham cái gì, chán cái gì. Không phải Phật xếp chỗ cho mình. Không phải trời định sẵn. Tâm mình như thế nào thì mình đi về chỗ như thế ấy. Kinh Trung A Hàm cũng dạy: phải thấy và biết như thật về ba giới: dục giới, sắc giới, vô sắc giới. Thấy như thật nghĩa là thấy rõ mình đang ở tầng nào, đừng tưởng mình đã cao trong khi lòng còn ham thấp.

Có người hỏi: vậy tu để làm gì, nếu lên tới vô sắc giới rồi vẫn chưa giải thoát? Đúng vậy. Ba giới vẫn nằm trong luân hồi. Dù lên tới tầng cao nhất, thọ mạng dài vô cùng, rồi cũng hết, rồi lại rơi xuống. Như người leo lên tầng cao nhất của một tòa nhà, nhưng tòa nhà đó vẫn nằm trong khu vực bị cháy. Muốn thoát hẳn thì phải ra khỏi tòa nhà, không phải leo lên tầng cao hơn.

Ra khỏi ba giới bằng cách nào? Bằng cách dứt tham ái. Không phải dứt bằng cách ghét bỏ, mà dứt bằng cách thấy rõ. Thấy rõ ham muốn là khổ, thấy rõ cái mình ham là vô thường, thì lòng tự buông. Người thấy rõ thì không cần ai cấm. Người chưa thấy rõ thì càng cấm càng thèm.

Trở lại khu phố với ba người. Anh Tùng ham tiền, chị Lan ham đẹp, ông cụ Sáu ham yên. Ai cũng đang ở trong một giới của mình. Không ai xấu, không ai tốt hơn ai. Chỉ khác nhau ở chỗ ham cái gì. Hiểu tam giới là hiểu lòng mình đang ở tầng nào. Biết mình đang ở đâu thì mới biết mình cần đi tiếp hay cần dừng lại. Và biết rằng dù ở tầng nào, nếu còn ham, thì vẫn còn trong vòng sinh tử. Chỉ khi nào hết ham, mới thật sự ra khỏi ba giới.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Khái Luận (Thích Chơn Thiện) — Chương Hai, Tiết V: Nghiệp và Nghiệp báo (đoạn về Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới)
• Kinh Trung A Hàm 181 — Biết như thật về ba giới: dục giới, sắc giới, vô sắc giới
Bài liên quanThân, khẩu, ý: ba cửa tạo nghiệp trong một ngàyBốn loại thức ăn: nuôi thân, nuôi tâm mỗi ngàyBát giải thoát: tám cửa mở ra khỏi ràng buộc