Ông Hai có hai người con. Người con lớn làm ăn giỏi, tiền bạc dư dả, hay giúp đỡ bà con trong xóm. Người con thứ học cao, hiểu biết rộng, hay ngồi giảng giải cho mọi người nghe về lẽ đời. Có lần người ta hỏi ông Hai, trong hai đứa, ông quý đứa nào hơn. Ông cười: một đứa có phước, một đứa có trí, mà đời người cần cả hai, như chim cần hai cánh. Thiếu một cánh, bay không xa được.
Phước là những gì tốt đẹp mình tạo ra cho mình và cho người khác. Giúp một người qua cơn khó khăn, đó là phước. Sống lương thiện, không hại ai, đó là phước. Nói lời lành, làm việc lành, nghĩ điều lành, đó là phước. Trong sách xưa có giải thích: tu phước là lập công quả, tạo âm chất, gầy phước đức cho mình và cho cả ông bà cha mẹ. Nói theo đời thường, phước là vốn liếng của đời sống. Người có phước thì đi đâu cũng gặp thuận lợi, không phải vì may mắn, mà vì đã gieo nhiều hạt tốt.
Trí là sự hiểu biết sáng suốt. Trí không phải là học nhiều bằng cấp. Mà là thấy rõ sự việc, biết điều nào nên làm, điều nào nên tránh. Người có trí thì không bị lời ngon ngọt lừa. Không bị cơn giận dắt đi. Không bị cái lợi trước mắt che mất cái hại lâu dài. Sách xưa dạy tu giới, định, tuệ để trừ tham, sân, si. Tuệ là trí, là con mắt sáng để nhìn đời cho đúng. Người có trí mà không có phước thì như người có mắt sáng nhưng không có chân để đi. Người có phước mà không có trí thì như người có chân khỏe nhưng đi trong đêm tối.
Ông Hai kể, người con lớn của ông có phước mà thiếu trí. Có lần anh giúp một người bạn vay tiền làm ăn, không hỏi kỹ, bạn làm ăn thua lỗ, tiền mất, tình bạn cũng mất. Lòng tốt thì có, nhưng thiếu sự sáng suốt nên lòng tốt không đi đến nơi. Người con thứ có trí mà thiếu phước. Anh hiểu biết nhiều, nói chuyện hay, nhưng ít khi xắn tay giúp ai. Người ta nể anh, nhưng không thương anh. Trí của anh như ngọn đèn để trong nhà kín: sáng đấy, nhưng không soi cho ai.
Phước và trí phải đi cùng nhau, gọi là phước huệ song tu. Song tu là tu cả hai cùng lúc. Làm việc tốt mà không quên học hỏi, suy xét. Học hỏi mà không quên làm việc tốt. Người vừa có phước vừa có trí thì giúp người đúng chỗ: giúp đúng người, đúng lúc, đúng cách. Không giúp một cách mù quáng, cũng không đứng nhìn một cách lạnh lùng. Giúp xong, lòng nhẹ. Học xong, lòng sáng. Hai thứ nuôi nhau: càng giúp người, càng hiểu đời. Càng hiểu đời, càng giúp người đúng hơn.
Trong đời sống, phước và trí thể hiện trong những việc rất nhỏ. Phước là khi thấy người già qua đường, mình dừng lại dắt qua. Trí là khi biết dắt như thế nào cho an toàn, không làm người ta ngã. Phước là khi muốn giúp con học giỏi, mình bỏ tiền mua sách. Trí là khi biết con cần sách nào, học cách nào mới vào. Phước là tấm lòng. Trí là con mắt. Tấm lòng không có con mắt thì dễ làm sai. Con mắt không có tấm lòng thì dễ thành lạnh lùng.
Có người hỏi, vậy bắt đầu từ đâu, phước hay trí trước? Câu trả lời là bắt đầu từ đâu cũng được, miễn là đừng quên cái còn lại. Người chưa hiểu biết nhiều thì cứ làm việc tốt trước: giúp người, nói lời lành, sống ngay thẳng. Làm việc tốt thì lòng yên, lòng yên thì trí sáng ra. Người hiểu biết nhiều thì cứ dùng trí để giúp người: chỉ cho người ta cách làm ăn, cách nuôi con, cách sống khỏe. Dùng trí để giúp người thì trí không nằm im một chỗ, mà thành phước. Hai cánh cùng vỗ thì chim mới bay.
Ông Hai bây giờ vẫn hay nói với hai con: đứa lớn học thêm cách suy xét trước khi giúp, đứa nhỏ tập xắn tay giúp người nhiều hơn. Ông không bắt đứa nào giống đứa nào. Ông chỉ mong mỗi đứa có đủ cả hai cánh. Vì đời dài lắm, chỉ có một cánh thì bay được một đoạn rồi mỏi. Đủ hai cánh thì bay xa, bay cao, mà lòng vẫn nhẹ. Phước và trí, nói cho cùng, là hai thứ ai cũng có thể gieo từ hôm nay: một việc tốt mỗi ngày, và một điều hiểu thêm mỗi ngày. Gieo đều cả hai, thì đời mình tự nhiên đầy đặn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư