Có một người đồng nghiệp trong công ty, ai cũng ngại tiếp xúc. Anh ta nói chuyện cộc cằn. Làm việc thì khó tính. Gặp ai cũng chê. Cả phòng đều tránh anh ta. Mỗi lần phải làm việc chung, mọi người đều thở dài.
Có một người hàng xóm, bà con trong xóm cũng ngại. Bà ta hay soi mói chuyện nhà người khác. Thấy ai làm gì cũng bình phẩm. Cả xóm gặp bà đều né. Mỗi lần bà sang chơi, chủ nhà đều mong bà về sớm.
Bạn có người như vậy trong đời mình không. Hầu như ai cũng có. Một người khó ưa, khó gần, khó thương. Mình gặp họ là mình muốn tránh. Mình nghĩ: người này không thể nào thay đổi được. Người này sinh ra đã vậy rồi.
Trong kinh Pháp Hoa, phẩm Thường Bất Khinh, Đức Phật kể về một vị Bồ Tát có cách nhìn hoàn toàn khác. Vị Bồ Tát đó tên là Thường Bất Khinh. Nghĩa là người không bao giờ khinh ai. Gặp ai, ngài cũng đến thi lễ, cúi đầu, và nói một câu: Tôi không dám khinh thường quý vị, quý vị sẽ làm Phật.
Người ta nghe ngài nói vậy thì cười nhạo. Có người lấy gậy đánh ngài. Có người lấy đá ném ngài. Ngài tránh chạy, đứng xa, nhưng vẫn lớn tiếng nói câu đó: Tôi không dám khinh thường quý vị, quý vị sẽ làm Phật. Ngài nói như vậy suốt cả đời. Không vì bị đánh mà ngừng. Không vì bị chê cười mà thay đổi.
Câu nói đó nghe thì lạ. Một người đồng nghiệp khó tính, một bà hàng xóm hay soi mói, mà bảo họ sẽ làm Phật thì ai mà tin. Nhưng ý của Bồ Tát Thường Bất Khinh không phải là khen người ta đang tốt. Ý của ngài là: trong mỗi người, dù người đó đang xấu đến đâu, cũng có một hạt giống Phật. Hạt giống đó có thể đang bị che lấp bởi tham lam, giận hờn, si mê. Nhưng nó vẫn ở đó. Không mất đi. Chỉ cần đủ duyên, nó sẽ nảy mầm.
Bạn thử nghĩ mà xem. Người đồng nghiệp khó tính đó, anh ta có thật sự là người xấu không. Hay anh ta đang chịu áp lực từ gia đình, từ công việc, từ những chuyện mà mình không biết. Anh ta cộc cằn với người khác, có khi vì không ai từng nói chuyện nhẹ nhàng với anh ta. Bà hàng xóm hay soi mói đó, bà ta có thật sự là người xấu không. Hay bà ta cô đơn, không có ai tâm sự, nên bà ta tìm đến chuyện nhà người khác để lấp đi sự trống trải của mình.
Mình không biết. Mình không sống cuộc đời của họ. Mình chỉ thấy một mặt của họ, rồi mình kết luận cả con người họ. Đó là điều mà Bồ Tát Thường Bất Khinh không làm. Ngài không nhìn người ta bằng con mắt kết luận. Ngài nhìn người ta bằng con mắt hy vọng. Ngài thấy cái hạt giống Phật trong họ, dù hạt giống đó đang bị vùi rất sâu.
Có người sẽ hỏi: vậy thì mình phải làm gì với những người khó ưa đó. Có phải mình cứ cúi đầu, cứ khen họ, dù họ xấu xa đến đâu không. Không phải vậy. Thường Bất Khinh không có nghĩa là mù quáng. Ngài vẫn bị đánh, vẫn bị ném đá. Ngài không nói rằng những người đánh ngài là người tốt. Ngài chỉ nói rằng họ sẽ làm Phật. Nghĩa là ngài không đóng cửa tương lai của họ. Ngài không kết luận rằng họ mãi mãi là người xấu.
Trong đời sống, mình không cần phải cúi đầu lạy người khó ưa như Bồ Tát Thường Bất Khinh. Nhưng mình có thể học ngài một điều: đừng đóng cửa tương lai của người khác. Đừng nói: người này hết thuốc chữa rồi. Đừng nghĩ: người này mãi mãi như vậy. Vì mình không biết được ngày mai họ sẽ thay đổi ra sao. Có người cả đời hung dữ, đến cuối đời lại hiền lành. Có người cả đời ích kỷ, đến một lúc nào đó lại biết cho đi. Con người thay đổi được. Chỉ cần mình đừng chặn đường thay đổi của họ bằng sự khinh miệt của mình.
Có một điều nữa rất hay trong câu chuyện này. Bồ Tát Thường Bất Khinh cúi đầu trước mọi người, không phải vì ngài thấp kém. Mà vì ngài thấy Phật trong họ. Khi mình cúi đầu trước một người, mình không làm mình nhỏ đi. Mình làm lòng mình lớn lên. Người hay khinh người khác thì lòng lúc nào cũng hẹp. Người biết kính trọng người khác, dù người đó đang xấu, thì lòng sẽ rộng ra. Và lòng rộng thì mới chứa được nhiều thứ tốt đẹp.
Bạn thử làm một việc nhỏ. Ngày mai, khi gặp người đồng nghiệp khó tính đó, thay vì tránh mặt, bạn chào anh ta một câu. Không cần nói nhiều. Chỉ một câu chào bình thường. Khi gặp bà hàng xóm hay soi mói, bạn hỏi bà một câu: bà có khỏe không. Không cần phải thân thiết. Chỉ cần một câu hỏi bình thường. Bạn sẽ thấy, người ta không đáng sợ như mình tưởng. Và biết đâu, một câu chào của bạn lại là một hạt giống tốt rơi vào lòng họ.
Tôi không dám khinh thường quý vị, quý vị sẽ làm Phật. Câu nói đó, Bồ Tát Thường Bất Khinh nói với mọi người ngài gặp. Bạn cũng có thể nói câu đó trong lòng mình, mỗi khi gặp một người khó ưa. Không cần nói ra miệng. Chỉ cần nghĩ trong lòng: người này cũng sẽ thành Phật. Nghĩ được như vậy, là mình đã bớt khinh người ta một chút. Mà bớt khinh được một chút, là lòng mình đã rộng ra một chút.
Gặp ai cũng cúi đầu, vì ai cũng sẽ thành Phật. Đó không phải là chuyện của một vị Bồ Tát xa xôi. Đó là chuyện của mình, mỗi ngày, với những người mình gặp. Người khó ưa nhất trong đời bạn, cũng có một hạt giống Phật trong lòng. Bạn có nhìn thấy nó không, là tùy ở bạn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư