Ngày hai mươi tháng mười một, học trò cũ rủ nhau về thăm thầy. Người mang hoa, người mang quà, chụp hình chung rồi đăng lên mạng. Thầy cười, hỏi thăm từng đứa. Nhưng rồi ai về nhà nấy, cả năm sau chẳng ai gọi cho thầy một cuộc. Thầy già rồi, ở một mình, nhớ học trò mà không dám làm phiền. Kính thầy, có phải chỉ là một ngày lễ trong năm.
Trong sách Sa Di Giới, có một câu nói về thầy rất đẹp: thầy thương trò như con, trò trọng thầy như cha, siêng năng dạy bảo thì có thể làm cho Phật pháp rộng ra và còn mãi. Thầy thương trò như con, trò trọng thầy như cha. Đó không phải là lời dạy cho riêng người xuất gia. Đó là đạo làm người. Người dạy mình nên người, thì mình kính như cha mẹ. Không phải vì thầy đòi hỏi, mà vì ơn đó lớn như ơn sinh thành.
Trong kinh Lễ Bái Sáu Phương, Đức Phật dạy người tại gia thờ sáu phương, tức là làm tròn bổn phận với sáu hạng người quanh mình. Phương Đông là cha mẹ. Phương Nam là thầy dạy. Thầy đứng ngay sau cha mẹ, một phương trời riêng. Nghĩa là trong đời một con người, sau cha mẹ sinh ra mình, thì thầy là người làm nên mình. Cha mẹ cho mình hình hài, thầy cho mình cách làm người.
Nhưng kính thầy là kính như thế nào. Nhiều người tưởng kính thầy là mua quà đắt tiền ngày lễ, là cúi chào cho đúng lễ. Quà thì quý, chào thì nên, nhưng đó chưa phải là kính thật. Kính thật là nhớ lời thầy dạy, và sống theo lời đó. Thầy dạy mình trung thực, mình sống trung thực. Thầy dạy mình chăm chỉ, mình chăm chỉ. Thầy dạy mình thương người, mình thương người. Một học trò sống tử tế là món quà lớn nhất cho thầy, lớn hơn mọi bó hoa.
Có một anh thợ sửa xe kể: hồi nhỏ anh học dở, hay bỏ học đi chơi. Thầy giáo chủ nhiệm không mắng, chỉ nói một câu: em không học cho thầy, em học cho em. Sau này em khổ hay sướng là do em hôm nay. Anh nhớ câu đó suốt. Anh bỏ học thì không, nhưng anh học nghề thật chăm. Bây giờ anh có tiệm riêng, nuôi được vợ con. Năm nào anh cũng về thăm thầy, không mang gì nhiều, chỉ mang câu chuyện làm ăn của mình kể cho thầy nghe. Thầy nghe xong cười: vậy là thầy yên tâm rồi. Thầy không cần gì hơn.
Kính thầy cũng là đừng quên thầy khi thầy già yếu. Hồi mình còn nhỏ, thầy trẻ, thầy khỏe, thầy dạy mình. Bây giờ thầy già, mắt mờ, chân chậm, mình là người phải tới với thầy. Một cuộc gọi hỏi thăm, một lần ghé qua nhà, một việc nhỏ giúp thầy khi thầy cần. Không cần to tát. Thầy không cần học trò báo đáp bằng tiền bạc. Thầy chỉ cần biết học trò của mình nên người.
Có người nói, thời nay học trò chỉ nhớ thầy khi cần xin việc, cần chữ ký, cần một lời giới thiệu. Hết cần rồi thì quên. Như vậy không phải là kính, mà là dùng. Kính thật không có điều kiện, không đợi có việc mới nhớ. Nhớ thầy vì thầy đã cho mình một phần đời mình, không phải vì thầy còn giúp được gì cho mình nữa. Một người sống như vậy, đi đâu cũng có người thương, vì ai cũng biết mình là người biết ơn.
Kính thầy còn rộng hơn thầy dạy chữ. Người dạy mình nghề cũng là thầy. Người chỉ mình một điều hay, sửa cho mình một lỗi sai, cũng là thầy. Người sếp cũ tận tình chỉ việc, người thợ già truyền nghề, người bạn nhắc mình khi mình sai đường, đều là thầy. Ai dạy mình nên người, người đó đáng được kính như cha.
Hôm nay, nếu còn thầy, gọi cho thầy một cuộc. Không cần đợi đến ngày lễ. Chỉ hỏi: thầy khỏe không, dạo này thầy làm gì. Nếu thầy đã mất, sống cho tử tế là cách nhớ thầy tốt nhất. Thầy thương trò như con. Trò trọng thầy như cha. Một câu nói ngắn, mà làm được thì cả đời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư