Bạn đã bao giờ bắt đầu một việc gì đó rất hăng, rồi bỏ dở giữa chừng chưa? Đăng ký tập thể dục, đi được ba buổi rồi thôi. Mua sách về, đọc được hai chương rồi để đó. Hứa với mình sẽ dậy sớm, được một tuần rồi ngủ nướng trở lại. Hứng khởi ban đầu thì nhiều, mà đi tới nơi thì ít. Vì sao vậy? Phật đã chỉ ra bốn thứ làm nên sự thành công. Thiếu một trong bốn, việc gì cũng khó tới nơi. Bốn thứ ấy gọi là tứ thần túc, bốn cái chân để đi cho vững.
Trong sách Ba Mươi Bảy Phẩm Trợ Đạo của Ngài Ledi Sayadaw, do Phạm Kim Khánh dịch, tứ thần túc được xếp là nhóm thứ ba trong bảy nhóm yếu tố đưa tới giác ngộ. Sách gọi nó là như ý túc, hay căn bản của sự thành công. Bốn thứ ấy là: dục như ý túc, tấn như ý túc, tư duy như ý túc và trạch quán như ý túc. Nghe tên thì khó. Nhưng dịch ra lời thường thì rất dễ hiểu: muốn thật, siêng thật, giữ tâm vào việc và xét xem mình có đi đúng đường không.
Thứ nhất là dục, tức là muốn. Muốn ở đây không phải là tham lam. Mà là cái muốn thật lòng, muốn cho rõ. Bạn muốn tập thể dục vì sao? Vì muốn khỏe, muốn sống lâu với con cháu, hay chỉ vì thấy người ta tập nên tập theo? Nếu cái muốn không rõ, không thật, thì hứng khởi ban đầu qua đi là bỏ. Còn nếu cái muốn thật sự từ trong lòng, nó sẽ kéo mình đi mỗi ngày. Dục như ý túc nghĩa là: cái muốn đủ mạnh thì việc sẽ thành như ý. Muốn mà nửa vời thì việc cũng nửa vời.
Thứ hai là tấn, tức là siêng năng, tinh tấn. Siêng không phải là làm một lần cho nhiều, rồi nghỉ cả tháng. Siêng là làm đều, mỗi ngày một chút. Ngồi thiền mười phút mỗi ngày tốt hơn ngồi hai tiếng một lần rồi bỏ. Đọc một trang kinh mỗi tối tốt hơn đọc cả cuốn trong một đêm rồi quên. Tấn như ý túc nghĩa là: cái siêng bền bỉ thì việc sẽ thành như ý. Nhiều người thất bại không phải vì không giỏi, mà vì không đều. Hôm nay làm, mai nghỉ, mốt quên. Việc gì cũng cần cái đều.
Thứ ba là tư duy, tức là giữ tâm vào việc mình làm. Tâm mình hay chạy lung tung. Ngồi thiền mà nghĩ tới chuyện chợ búa. Đọc sách mà nghĩ tới chuyện điện thoại. Làm việc mà nghĩ tới chuyện chơi. Thân ở đây mà tâm ở kia, thì việc làm sao xong? Tư duy như ý túc nghĩa là: giữ tâm ở lại với việc đang làm. Khi ăn thì biết mình đang ăn. Khi đi thì biết mình đang đi. Khi ngồi thiền thì biết mình đang ngồi. Tâm ở đâu, sức mạnh ở đó. Giữ được tâm là giữ được một nửa thành công.
Thứ tư là trạch quán, tức là quán xét, xem lại mình có đi đúng đường không. Có người siêng lắm, ngày nào cũng tập, nhưng tập sai cách, càng tập càng đau lưng. Có người muốn lắm, nhưng muốn sai hướng, càng cố càng xa. Trạch quán là dừng lại, nhìn lại: cách mình đang làm có đúng không? Có cần sửa gì không? Có ai giỏi hơn để mình hỏi không? Người biết quán xét thì không sợ đi sai, vì sai một chút là sửa ngay. Người không quán xét thì cứ cắm đầu đi, tới khi nhận ra đã muộn.
Bốn thứ này phải đi cùng nhau. Muốn mà không siêng thì chỉ là mơ. Siêng mà tâm không ở đó thì chỉ là làm cho có. Làm mà không xét lại thì dễ đi lạc. Còn xét mãi mà không làm thì thành ngồi nghĩ suông. Phật xếp bốn thứ này thành một nhóm, vì chúng là một bộ. Giống như cái bàn có bốn chân. Thiếu một chân, bàn vẫn đứng được một lúc, nhưng nghiêng. Thiếu hai chân thì đổ.
Tập nhỏ thôi. Bạn chọn một việc mình đang bỏ dở, hay một việc mình muốn làm. Viết ra bốn câu: mình muốn việc này vì sao? Mỗi ngày mình sẽ làm bao nhiêu, vào lúc nào? Khi làm, mình sẽ để tâm ở đâu, tắt điện thoại hay không? Cuối tuần, mình sẽ xem lại ra sao? Chỉ bốn câu đó thôi. Làm được một tuần, bạn sẽ thấy khác. Không phải vì việc đó dễ hơn. Mà vì bạn đã có đủ bốn cái chân để đi. Tứ thần túc không phải là phép thần thông. Nó là bốn thói quen rất đời thường. Ai cũng có thể tập. Và ai tập đủ bốn, việc gì cũng có cơ đi tới nơi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư