Giỗ đầu của cha, anh em ngồi lại quanh mâm cơm cúng. Mẹ nhìn di ảnh cha, mắt đỏ hoe. Thằng út hỏi: Cha mất rồi, mình cúng như vậy cha có ăn được không mẹ? Mẹ không trả lời ngay. Bà nhìn mâm cơm, nhìn mấy đứa con ngồi đủ mặt, rồi nói: Cha không ăn được nữa. Nhưng các con ngồi đây với nhau, cha ở trên kia nhìn xuống cũng yên lòng. Câu nói ấy làm cả nhà lặng đi. Hiếu với người đã khuất, hóa ra không nằm ở mâm cao cỗ đầy. Hiếu nằm ở chỗ anh em còn ngồi được với nhau sau khi cha mẹ đi rồi.
Trong kinh Vu Lan Bồn, ngài Mục Liên sau khi chứng được thần thông, muốn đền ơn cha mẹ, bèn dùng huệ nhãn tìm kiếm khắp nơi. Ngài thấy mẹ mình sinh làm ngạ quỷ, không uống ăn, tiều tụy hình hài. Ngài đau lòng, lo phẩm vật đem dâng cho mẹ, mong đỡ lòng cực khổ bấy lâu. Kinh kể: công dưỡng dục thâm ân dốc trả, nghĩa sanh thành đạo cả mong đền, làm con hiếu hạnh vi tiên. Làm con, hiếu hạnh là việc trước nhất. Trước nhất cả khi cha mẹ còn sống, và cả khi cha mẹ đã khuất.
Nhiều người tưởng báo hiếu người đã khuất là làm giỗ to, đốt nhiều vàng mã, xây mộ lớn. Làm giỗ to mà anh em cãi nhau vì tiền giỗ, thì cha mẹ ở dưới kia có vui được không. Xây mộ lớn mà con cháu trong nhà không nhìn mặt nhau, thì mộ lớn để làm gì. Người đã khuất không cần lễ vật lớn. Người đã khuất cần con cháu sống tử tế với nhau, giữ được nếp nhà mà cha mẹ để lại.
Trong kinh, Đức Phật dạy người con có năm bổn phận với cha mẹ. Trong đó có hai việc nói về sau khi cha mẹ qua đời: gìn giữ gia đình và truyền thống, và làm tang lễ khi cha mẹ qua đời. Tang lễ là việc một lần. Gìn giữ gia đình là việc cả đời. Giữ gia đình không phải là giữ nguyên căn nhà cũ. Giữ gia đình là giữ nếp sống mà cha mẹ đã gây dựng: anh em thương nhau, con cháu kính trên nhường dưới, nhà có việc thì ngồi lại bàn với nhau, không ai tự ý quyết rồi bắt người khác theo.
Mỗi năm lễ Vu Lan về, người ta nhắc nhau nhớ ơn cha mẹ. Nhớ ơn không phải chỉ là thắp một nén nhang rồi thôi. Nhớ ơn là sống sao cho xứng với ơn ấy. Cha mẹ cả đời lam lũ để con được học hành, được nên người. Con sống buông thả, làm điều xấu, cha mẹ ở dưới kia làm sao yên lòng. Con sống ngay thẳng, làm việc thiện, hồi hướng công đức cho cha mẹ, đó mới là báo hiếu thật sự.
Cũng đừng đợi tới ngày giỗ mới nhớ cha mẹ. Nhớ cha mẹ là việc mỗi ngày. Là khi nấu một món cha thích ăn, nhớ tới cha. Là khi dạy con mình, nhớ lại lời mẹ dạy mình ngày xưa. Là khi gặp chuyện khó, tự hỏi cha mẹ sẽ làm thế nào, rồi làm theo. Người đã khuất không đi đâu xa. Họ sống trong nếp nhà, trong lời dạy, trong cách sống của con cháu.
Có người cha mất đã mười năm, nhưng con cháu vẫn giữ thói quen cả nhà quây quần ngày Tết như lúc cha còn sống. Có người mẹ mất đã lâu, nhưng con gái vẫn nấu đúng vị canh chua của mẹ mỗi tuần, để con cháu không quên hương vị nhà mình. Đó là hiếu. Không ồn ào, không lễ nghi rườm rà. Chỉ là giữ nếp nhà. Giữ được nếp nhà, là giữ được cha mẹ ở lại với mình lâu nhất.
Giỗ năm nay, đừng lo mâm cao cỗ đầy. Hãy lo anh em ngồi đủ mặt. Hãy lo bữa cơm giỗ không có tiếng cãi vã. Hãy kể cho con cháu nghe một chuyện tốt về ông bà, để chúng biết mình từ đâu mà ra. Cha mẹ khuất rồi, hiếu không mất. Hiếu còn ở cách con giữ nếp nhà, giữ tình anh em, giữ lòng ngay thẳng mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư