Mỗi năm, cứ đến rằm tháng Bảy, nhiều nhà lại tất bật chuẩn bị mâm cúng, mua hoa quả, thắp nhang lên bàn thờ. Người ta gọi đó là mùa Vu Lan báo hiếu. Có người còn đủ cha mẹ thì đưa cha mẹ đi chùa, có người cha mẹ đã khuất thì về quê thắp nhang, ngồi lặng trước di ảnh. Trong cái lặng ấy, ai cũng có một câu hỏi giống nhau: mình đã báo hiếu được bao nhiêu cho cha mẹ, và với người đã khuất, mình còn làm được gì nữa?
Trong kinh điển Phật giáo, mỗi năm vào mùa Vu Lan, toàn thể tăng tín đồ làm lễ tưởng nhớ đến công ơn nuôi dưỡng của cha mẹ, cả người còn sống lẫn người đã qua đời, và cố gắng tận lực đền đáp công ơn đó qua việc phụng dưỡng mẹ cha và các thiện sự. Ngoài sự tích Mục Kiền Liên cứu mẹ trong kinh điển Bắc tông, điều mà mùa Vu Lan nhắc nhở thật ra rất giản dị: báo hiếu không phải chỉ là một ngày lễ, mà là cách mình sống trong những ngày còn lại.
Nhiều người nghĩ nhớ cha mẹ đã khuất thì phải cúng mâm cao cỗ đầy, đốt vàng mã thật nhiều, làm lễ thật lớn. Nhưng nếu cha mẹ còn sống mà mình ít quan tâm, thì mâm cúng có lớn mấy cũng chỉ là hình thức. Ngược lại, có những người chẳng làm lễ linh đình, chỉ thắp một nén nhang, nấu một mâm cơm giản dị như ngày cha mẹ còn sống, rồi ngồi kể cho con cháu nghe chuyện ông bà, vậy mà lòng thành lại đầy. Người đã khuất không ăn được mâm cỗ, không dùng được vàng mã. Cái họ cần, nếu còn cần gì, là con cháu sống tốt và nhớ về họ bằng lòng thành.
Báo hiếu cho cha mẹ đã khuất bằng việc lành mỗi ngày nghĩa là gì? Nghĩa là mình sống lương thiện, làm ăn ngay thẳng, giúp đỡ người khó khăn, giữ anh em hòa thuận, dạy con cháu nên người. Mỗi việc lành mình làm, mình hồi hướng cho cha mẹ, mong cha mẹ được an lạc. Đó là cách báo hiếu thiết thực nhất, vì việc lành ấy vừa tốt cho mình, vừa là cách mình nối tiếp công đức của cha mẹ. Cha mẹ sinh ra mình, nuôi mình nên người, thì mình sống tốt chính là cách làm rạng danh cha mẹ.
Cũng đừng quên rằng nhớ cha mẹ đã khuất còn là cách dạy con cháu biết ơn. Khi mình thắp nhang, kể cho con nghe ông bà ngày xưa cực khổ ra sao, thương con cháu thế nào, thì con mình lớn lên sẽ biết trân trọng gia đình. Cái hiếu ấy cứ truyền từ đời này sang đời khác, như ngọn lửa được giữ từ bàn thờ tổ tiên. Một gia đình mà con cháu còn nhớ về ông bà, thì gia đình ấy còn gốc, còn nếp, và còn phước.
Việc lành để báo hiếu không cần phải lớn lao hay tốn kém. Đức Phật dạy rằng phụng dưỡng cha mẹ và các thiện sự chính là cách đền đáp công ơn. Thiện sự ở đây có thể là bố thí cho người nghèo, giúp đỡ người khó khăn, cúng dường Tam bảo, giữ gìn giới hạnh, hay đơn giản là sống một ngày không làm điều ác, không nói lời ác. Mỗi việc lành ấy, mình làm với tâm nhớ về cha mẹ, hồi hướng cho cha mẹ, thì việc lành ấy mang theo cả lòng hiếu. Một người con sống thiện, tự nhiên đã làm rạng danh cha mẹ, dù cha mẹ còn sống hay đã khuất. Đó là cách báo hiếu bền nhất, vì nó không dừng ở một ngày lễ, mà theo mình suốt cả đời.
Vu Lan năm nay, nếu cha mẹ đã khuất, xin đừng chỉ lo mâm cúng. Hãy làm một việc lành, dù nhỏ: giúp một người khó khăn, nhường nhịn anh em một chuyện, dạy con một điều tốt, hay đơn giản là sống một ngày thật ngay thẳng. Rồi thắp một nén nhang, nói với cha mẹ rằng con vẫn nhớ, và con đang sống như cha mẹ mong. Một lời như thế, một việc như thế, mới thật là báo hiếu. Vì hiếu với người đã khuất, suy cho cùng, không nằm ở lễ lạt, mà nằm ở cách mình sống mỗi ngày sau đó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư