Có những gia đình, cha mẹ còn sống thì anh em thuận hòa, quây quần bên mâm cơm vui vẻ. Vậy mà cha mẹ vừa nằm xuống, anh em đã cãi nhau vì mảnh đất, vì căn nhà, vì số tiền cha mẹ để lại. Người anh nói mình chăm cha mẹ nhiều hơn nên được hưởng nhiều hơn. Người em nói cha mẹ thương mình nhất nên đất phải chia cho mình. Cãi qua cãi lại, rồi từ mặt nhau, rồi không nhìn mặt nhau trong đám giỗ. Một gia đình từng yên ấm, chỉ vì của cải mà tan vỡ. Cha mẹ dưới suối vàng, nếu biết được, hẳn sẽ buồn lắm.
Trong kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt, Đức Phật giảng về năm trách nhiệm của cha mẹ với con cái, trong đó có việc dạy con nghề nghiệp tốt và trao gia sản cho con đúng lúc. Trao gia sản đúng lúc, nghĩa là cha mẹ còn khỏe mạnh, minh mẫn thì nên sắp xếp chuyện của cải cho rõ ràng, nói cho con cái biết ý mình, đừng để tới lúc cha mẹ mất rồi con cái mới tranh nhau. Và người con cũng có năm nhiệm vụ với cha mẹ, trong đó có việc giữ gìn gia đình với truyền thống, và bảo vệ tài sản thừa tự. Bảo vệ tài sản thừa tự không có nghĩa là tranh giành cho mình được nhiều hơn, mà là giữ gìn của cải cha mẹ để lại một cách ngay thẳng, để nó không trở thành nguyên nhân làm anh em mất hòa khí.
Của cải là thử thách lớn nhất của lòng hiếu kính. Khi cha mẹ còn sống, con cái tranh nhau lo cho cha mẹ thì nhà yên ấm. Khi cha mẹ mất, con cái tranh nhau của cải thì nhà tan vỡ. Nhìn vào cách anh em chia gia sản, người ta biết được lòng hiếu của họ là thật hay chỉ là hình thức. Người con thật sự hiếu kính cha mẹ thì khi chia của cải sẽ nghĩ tới di nguyện của cha mẹ trước, nghĩ tới tình anh em trước, rồi mới nghĩ tới phần của mình. Người con chỉ nghĩ tới phần mình, thì dù lúc cha mẹ còn sống có lo lắng chu đáo mấy, cái hiếu ấy cũng chưa trọn.
Muốn của cải không làm rạn nứt hiếu kính, hãy bắt đầu từ lúc cha mẹ còn sống. Con cái nên ngồi lại với cha mẹ, hỏi ý cha mẹ muốn chia gia sản ra sao, ghi lại rõ ràng, làm giấy tờ minh bạch. Cha mẹ cũng nên nói rõ ý mình, đừng úp mở, đừng thiên vị ngầm rồi để con cái đoán mò. Nói rõ lúc còn sống thì sau này anh em cứ theo ý cha mẹ mà làm, không ai phải tranh cãi. Còn nếu cha mẹ đã mất mà chưa kịp sắp xếp, anh em nên ngồi lại với nhau, chia theo lẽ công bằng, nhường nhịn nhau một chút, đừng để một mảnh đất, một căn nhà làm mất tình anh em cả đời.
Cũng đừng quên rằng phụng dưỡng cha mẹ bằng tài sản mình làm ra, đó mới là cách dùng tiền đúng nghĩa nhất. Đức Phật giảng rằng người con nào với tài sản do nỗ lực tinh tấn thu hoạch được, do công sức nhọc nhằn tự mình tạo ra, mà một lòng cung kính cúng dường, phụng dưỡng cha mẹ, thì cha mẹ người ấy, được sự cung kính phụng dưỡng như thế, sẽ khởi lên lòng thương mến và cầu nguyện cho con được sống lâu, được che chở, thọ mạng an bình. Lời cầu nguyện của cha mẹ, xuất phát từ lòng thương thật, chính là phước báu lớn nhất mà con cái nhận được. Tiền bạc làm ra để phụng dưỡng cha mẹ, đó là tiền bạc sinh phước. Tiền bạc tranh giành từ gia sản cha mẹ để lại, đó là tiền bạc sinh họa.
Nhìn xa hơn, tài sản lớn nhất cha mẹ để lại cho con cái không phải là đất đai, nhà cửa, tiền bạc, mà là nếp nhà, là tình anh em thuận hòa. Đất đai có thể bán, nhà cửa có thể xây lại, tiền bạc tiêu rồi cũng hết. Nhưng anh em thuận hòa, con cháu nhìn vào mà học, thì nếp nhà ấy còn mãi. Người con nào giữ được anh em hòa thuận sau khi cha mẹ mất, người ấy mới thật sự giữ được gia sản của cha mẹ. Còn người nào tranh được nhiều đất nhất mà mất hết anh em, thì thật ra đã mất nhiều hơn được.
Tiền bạc và gia sản, suy cho cùng, chỉ là vật ngoài thân. Hiếu kính mới là gốc. Giữ được lòng hiếu, giữ được tình anh em, thì của cải có ít cũng đủ, nhà có nghèo cũng yên. Mất lòng hiếu, mất tình anh em, thì của cải có nhiều mấy, nhà cũng không yên. Đừng để của cải làm rạn nứt hiếu kính, vì cái giá phải trả, không phải là tiền, mà là tình thân cả một đời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư