🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Kinh Hạnh Phúc — phước bắt đầu từ việc tránh bạn xấu

Hiểu kinh dễ dàng · 8 phút đọc

Hồi nhỏ, đứa nào trong xóm cũng từng nghe cha mẹ dặn một câu: "Chọn bạn mà chơi." Câu dặn nghe đơn giản, mà cả đời làm theo không dễ. Lớn lên, mình mới hiểu: bạn bè không chỉ là người đi chơi cùng mình, mà là người lặng lẽ định hình con người mình. Gần người hay nóng giận, mình cũng dễ nóng giận. Gần người hay nói dối, mình cũng dần coi nói dối là chuyện thường. Đức Phật biết điều ấy từ hơn hai ngàn năm trước, nên bài kinh đầu tiên Ngài dạy về hạnh phúc, Ngài bắt đầu không phải bằng chuyện cúng dường hay tụng kinh, mà bằng một câu rất đời: đừng thân cận với kẻ ác.

Bài kinh ấy có tên là Kinh Hạnh Phúc, còn gọi là Kinh Mangala, trong Tiểu Bộ Kinh. Kinh kể đủ ba mươi tám điều hạnh phúc, mà điều đầu tiên là: "Asevanā ca bālānaṃ — Không thân cận với kẻ ác." Điều thứ hai là: "Thân cận với bậc thiện trí thức." Điều thứ ba là: "Cúng dường đến bậc đáng cúng dường." Ba điều đầu tiên của hạnh phúc đều nói về con người xung quanh mình: tránh ai, gần ai, kính ai. Hạnh phúc, theo Phật, bắt đầu từ việc chọn đúng người để gần, chứ không bắt đầu từ việc có nhiều tiền hay làm lễ lớn.

Vậy kẻ ác là ai? Nhiều người tưởng kẻ ác là cướp bóc, côn đồ, người xấu hiện rõ trên mặt. Nhưng sách giảng về kinh này nói rõ: người ác không phải chỉ là hạng côn đồ hay nghèo khó, thất học, bệnh tật. Có khi họ lại là người cao sang, quyền quý, học thức, thượng lưu trong xã hội. Tìm biết một người ác không phải là chuyện dễ. Vì sao? Vì kẻ ác không phải lúc nào cũng làm điều ác lộ liễu. Có người chỉ gieo vào đầu mình những ý nghĩ xấu một cách nhẹ nhàng: "Lừa một chút có sao đâu, ai cũng làm vậy." "Cứ nóng lên mà chửi, sợ gì." "Tiền là trên hết, tình nghĩa để sau." Nghe một lần thì mình còn giật mình. Nghe mười lần thì mình thấy bình thường. Nghe một trăm lần thì mình làm theo lúc nào không hay.

Phật dạy cần học để biết người ác mà lánh xa, vì khi đã thân cận với người ác rồi thì không thể nào tránh khỏi khổ sở. Cách nhận ra người ác, theo sách giảng, có hai cách: cách của các bậc trí thức giàu kinh nghiệm đời, và cách của đấng Giác ngộ thấy rõ tâm địa bằng trí tuệ. Nhưng với người đời thường như mình, có một cách thử đơn giản: sau khi ở gần người ấy một thời gian, mình trở thành người như thế nào? Mình có tham hơn không? Có nóng nảy hơn không? Có coi thường người khác hơn không? Có dám làm điều mà trước đây mình thấy xấu hổ không? Nếu câu trả lời là có, thì dù người ấy có giàu, có sang, có nói hay đến đâu, mình cũng nên giữ khoảng cách.

Tránh kẻ ác xong thì phải làm gì? Kinh dạy điều thứ hai: thân cận với bậc thiện trí thức. Thiện trí thức là người hiền lành và có trí tuệ, là người mà ở gần họ, mình muốn sống tốt hơn. Không cần họ phải là thánh nhân. Chỉ cần họ là người sống đàng hoàng, nói lời chân thật, làm việc có trước có sau, và khi mình lầm lỗi, họ dám nói thẳng để mình sửa. Bạn tốt không phải là người lúc nào cũng khen mình. Bạn tốt là người lúc nào cũng muốn mình tốt lên. Gần người như vậy, mình không cần cố gắng nhiều, tự nhiên mình cũng muốn sống đàng hoàng hơn.

Điều thứ ba: cúng dường đến bậc đáng cúng dường. Cúng dường ở đây không chỉ là đem tiền bạc, hoa quả đến chùa. Cúng dường, nói rộng ra, là biết ơn và kính trọng những người đáng kính: cha mẹ đã nuôi mình, thầy cô đã dạy mình, người đã giúp mình lúc khó khăn. Người biết ơn là người có phước. Vì sao? Vì người biết ơn thì không quên gốc rễ của mình, không coi mọi thứ mình có là đương nhiên, và khi có cơ hội, họ sẽ giúp lại người khác. Đó là một vòng tròn lành: nhận ơn, nhớ ơn, trả ơn, rồi lại giúp người khác.

Ba điều hạnh phúc đầu tiên này, nhìn kỹ, chính là ba việc của đời sống hằng ngày. Sáng ra đi làm, mình chọn ngồi gần ai, nói chuyện với ai, đó là hạnh phúc thứ nhất và thứ hai. Tối về nhà, mình có nhớ ơn cha mẹ, có đối xử tốt với vợ con, đó là hạnh phúc thứ ba. Không cần phải đợi đến lúc giàu có hay rảnh rỗi mới tu. Tu chính là chọn bạn, chọn người để gần, chọn cách đối xử với người xung quanh, mỗi ngày một chút.

Kinh Hạnh Phúc còn ba mươi lăm điều nữa, từ chuyện học hành, có nghề, nói lời chân thật, phụng dưỡng cha mẹ, bố thí, nhẫn nại, cho đến chuyện tâm không dao động trước được mất. Nhưng Phật đặt ba điều về con người lên đầu tiên, vì Ngài biết: môi trường sống quyết định con người, trước cả ý chí. Một hạt giống tốt gieo vào đất xấu cũng khó mọc. Một người tốt sống giữa toàn người xấu cũng khó giữ mình. Cho nên, nếu hôm nay bạn chỉ làm được một việc để đời mình hạnh phúc hơn, thì việc ấy là: nhìn lại xem mình đang gần ai, và người ấy đang đưa mình đi về đâu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Giảng giải 38 pháp Hạnh Phúc (Pháp sư Maha Thongkham, Bình Anson hiệu đính) — Kệ ngôn I: Không thân cận với kẻ ác (BudSas u-38hanhphuc/01.htm)
Bài liên quanKinh Vô Ngã Tướng — cái 'tôi' không có chủNhớ ngày sinh nhật cha mẹ cũng là hiếuĐưa cha mẹ đi khám bệnh định kỳ cũng là báo hiếu