Nghe chữ tu, nhiều người nghĩ tới chuyện lớn lao: lên chùa, tụng kinh dài, ngồi thiền nhiều giờ. Nhưng Phật dạy con đường tu gồm những việc rất cụ thể. Trong đó có bảy yếu tố gọi là Thất Giác Chi, bảy món giúp người ta giác ngộ. Nói bằng lời thường, đó là bảy món đồ nghề trong túi của người tu. Món nào cũng dùng được trong đời sống hàng ngày.
Món thứ nhất là Niệm Giác Chi. Niệm là nhớ, là biết mình đang làm gì. Đang ăn thì biết mình đang ăn. Đang giận thì biết mình đang giận. Đang đi thì biết mình đang đi. Nghe đơn giản, nhưng người ta cả ngày làm mà không biết mình đang làm. Ăn mà nghĩ chuyện công ty. Đi mà nghĩ chuyện hôm qua. Niệm là kéo mình về với việc đang làm. Có niệm thì các món đồ nghề khác mới dùng được.
Món thứ hai là Trạch Pháp Giác Chi. Trạch pháp là biết chọn điều đúng. Đời sống mỗi ngày có bao nhiêu thứ mời gọi: tin đồn, lời rủ rê, món lợi trước mắt. Trạch pháp là khả năng dừng lại một chút và hỏi: việc này có đúng không, có lành không, có nên làm không. Như người đi chợ biết chọn rau tươi, bỏ rau úa. Trạch pháp là con mắt chọn lựa của người tu.
Món thứ ba là Tinh Tấn Giác Chi. Tinh tấn là siêng năng, là bền bỉ. Tu không phải làm một lần cho xong. Tu là làm đều mỗi ngày. Niệm Phật đều mỗi ngày. Làm lành đều mỗi ngày. Siêng một bữa thì không thành gì. Siêng đều thì thành thói quen. Thói quen tốt thì thành tính nết. Người siêng như người tưới cây mỗi ngày, cây lớn lúc nào không hay.
Món thứ tư là Phỉ Giác Chi, còn gọi là Hỷ Giác Chi. Phỉ là niềm vui nhẹ trong lòng khi làm điều lành. Giúp được người ta một việc, lòng vui. Nghe được một câu kinh hay, lòng vui. Niềm vui này không ồn ào như trúng số. Nó nhẹ như uống một ly nước mát lúc khát. Người tu mà không có niềm vui thì tu không bền. Có niềm vui thì càng tu càng muốn tu.
Món thứ năm là Khinh An Giác Chi. Khinh an là thân nhẹ, tâm nhẹ. Người ôm nhiều lo lắng thì thân nặng, vai mỏi, ngủ không ngon. Người buông được một phần thì thân nhẹ ra. Khinh an không phải do nghỉ ngơi mà có. Khinh an do buông mà có. Buông một chuyện bực mình, vai nhẹ đi một chút. Buông một món nợ ân oán, ngực nhẹ đi một chút.
Món thứ sáu là Định Giác Chi. Định là tâm đứng yên. Tâm người thường như con khỉ chuyền cành, nhảy từ chuyện này sang chuyện khác. Định là cột con khỉ ấy lại một chỗ. Niệm Phật là một cách tập định. Hít thở là một cách tập định. Tâm đứng yên được một phút thì một phút ấy mình thật sự nghỉ ngơi. Tâm đứng yên được mười phút thì mười phút ấy mình thật sự an lạc.
Món thứ bảy là Xả Giác Chi. Xả là buông. Buông cái mình thích quá mức. Buông cái mình ghét quá mức. Buông cả cái mình tưởng là của mình. Xả là món cuối cùng, cũng là món khó nhất. Nhưng không có xả thì sáu món trước chỉ là tích lũy thêm. Có xả thì mọi thứ nhẹ nhàng, như người leo núi bỏ bớt hành lý, càng lên cao càng nhẹ.
Bảy món này không dùng riêng lẻ. Chúng giúp nhau. Niệm giúp mình thấy rõ, thấy rõ thì chọn đúng. Chọn đúng thì siêng được. Siêng thì vui. Vui thì nhẹ. Nhẹ thì định. Định rồi thì buông được. Buông được thì lại càng nhớ rõ. Cứ thế xoay vòng, càng ngày càng thuần thục.
Người mới bắt đầu không cần học cả bảy món một lúc. Chỉ cần bắt đầu từ món đầu tiên: niệm. Hôm nay, làm việc gì thì biết mình đang làm việc ấy. Ăn cơm thì biết mình đang ăn cơm. Nói chuyện với con thì biết mình đang nói chuyện với con. Chỉ một việc ấy thôi, làm đều một tuần, sẽ thấy khác. Khác rồi thì món thứ hai tự nhiên hiện ra.
Bảy giác chi không phải lý thuyết để thuộc lòng. Đó là bảy món đồ nghề để dùng. Đồ nghề mà cất trong tủ thì chỉ là đồ trưng. Đồ nghề mà đem ra dùng mỗi ngày thì mới gọi là của mình. Hôm nay, thử lấy món niệm ra dùng. Ngày mai, lấy thêm món trạch pháp. Cứ thế, túi đồ nghề của mình đầy dần lên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư