Tối hôm đó, hai vợ chồng cãi nhau vì tiền điện. Chuyện nhỏ thôi. Tháng này tiền điện tăng, chồng bảo vợ xài máy lạnh nhiều quá. Vợ bảo chồng đi làm về là mở ti vi suốt. Câu qua câu lại, giọng mỗi lúc một to. Đứa con nhỏ ngồi ở góc nhà, ôm gối, không dám nói. Rồi người vợ bỗng im. Bà đứng dậy, rót hai ly nước, đặt một ly trước mặt chồng, ngồi xuống, nói nhỏ: "Thôi, mai tính." Căn nhà lặng đi. Đứa nhỏ thở phào, chạy lại ôm mẹ.
Người ta hay hỏi: nhịn như vậy có phải là thua không? Có phải là mình yếu, mình sợ, nên mình nhịn? Người xưa không nghĩ vậy. Trong Kinh Dịch, quẻ Khiêm dạy một điều ngược hẳn với cách nghĩ thường: "Khiêm khiêm quân tử, dụng thiệp đại xuyên." Đấng quân tử khiêm nhường, nhún mình xuống, vậy mà qua được sông lớn, việc thành. Người khiêm không phải là người không có sức. Người khiêm là người có sức mà biết cúi xuống đúng lúc.
Hãy nghĩ về dòng nước. Nước không cãi với đá. Nước gặp đá thì lách qua, gặp núi thì vòng lại, gặp chỗ trũng thì đọng lại chờ. Vậy mà cuối cùng, nước khoét được đá, xuyên được núi. Nước mạnh không phải vì nước cứng. Nước mạnh vì nước biết nhịn. Chữ nhẫn, nói cho cùng, cũng là cái mềm của nước. Nhịn một câu lúc đang giận không phải là nuốt cục tức vào bụng. Nhịn là cho mình và cho người kia một khoảng lặng để cơn giận đi qua.
Nhiều người hiểu sai chữ nhẫn. Họ tưởng nhẫn là chịu đựng, là ai nói gì cũng gật, ai làm gì cũng chịu. Nhẫn như vậy không giữ được nhà, mà chỉ tích cục tức trong lòng, đến một ngày nổ tung còn dữ hơn. Nhẫn thật không phải là im lặng chịu trận. Nhẫn thật là biết lúc nào nên nói, lúc nào nên chờ. Có những lời nói ra lúc đang nóng sẽ làm đau người nghe cả đời. Cũng lời ấy, nói ra khi hai người đã nguội, lại thành lời làm lành.
Kinh Dịch còn có quẻ Khôn, với câu: "Địa thế khôn, quân tử dĩ hậu đức tải vật." Thế đất là quẻ Khôn, đấng quân tử lấy đức dày mà chở vật. Đất có bao giờ cãi với ai đâu. Đất lặng lẽ ở dưới, ai gieo gì cũng nhận, ai giẫm lên cũng chịu, vậy mà vạn vật đều nhờ đất mà sống. Người có đức dày cũng vậy. Họ không cần thắng trong từng câu cãi. Họ chỉ cần nhà mình còn nguyên, người thân mình còn thương nhau. Cái "đức dày" ấy, chính là chữ nhẫn được luyện mỗi ngày.
Nhẫn trong nhà có mấy chỗ cần nhớ. Thứ nhất, nhẫn với người thân khó hơn nhẫn với người ngoài. Người ngoài nói một câu khó nghe, mình cười trừ là xong. Người thân nói một câu khó nghe, mình nhớ cả tuần. Chính vì thế mà nhẫn trong nhà mới quý. Thứ hai, nhẫn không có nghĩa là không nói. Sau cơn giận, hãy nói. Nói lúc lòng đã yên, nói bằng lời của mình, không đổ lỗi. "Hôm qua em buồn vì..." tốt hơn "Hôm qua anh làm em..." gấp mười lần. Thứ ba, nhẫn phải đi hai chiều. Một người nhẫn mãi, một người cứ lấn tới, thì cái nhà ấy cũng lệch. Nhẫn là để giữ nhà, không phải để một người gánh hết.
Có người hỏi: nhịn hoài, người ta leo lên đầu mình thì sao? Câu hỏi này thật. Nhưng hãy phân biệt: nhịn trong chuyện nhỏ, khác với nhịn trong chuyện lớn. Chuyện tiền điện, chuyện quên tắt đèn, chuyện ai rửa chén, những chuyện ấy nhịn được. Còn chuyện xúc phạm nhân phẩm, chuyện bạo hành, chuyện phản bội, những chuyện ấy không gọi là nhẫn. Những chuyện ấy cần nói thẳng, cần ranh giới rõ ràng, cần người ngoài giúp đỡ. Nhẫn không phải là tấm lá chắn cho cái sai.
Đứa nhỏ trong câu chuyện đầu bài, nhiều năm sau vẫn nhớ buổi tối hôm ấy. Nó không nhớ mẹ nói câu gì hay. Nó chỉ nhớ mẹ đặt ly nước xuống, và nhà mình lại yên. Cái yên ấy không tự nhiên mà có. Nó là kết quả của một người biết cúi xuống đúng lúc. Người khiêm nhường qua được sông lớn, người nhẫn nhịn giữ được cả nhà. Nhịn một chút không làm mình nhỏ đi. Nó chỉ làm cho cái nhà mình lớn thêm, đủ chỗ cho mọi người cùng ở.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư