Mở một quán nhỏ, tháng đầu tiên ế ẩm. Tiền thuê mặt bằng vẫn phải trả. Tiền nguyên liệu vẫn phải mua. Người quen hỏi thăm, mình cười trừ, trong lòng thì rối như tơ. Có người lúc này sẽ bảo: chắc mình không có duyên làm ăn. Có người sẽ vội vay thêm tiền để làm lớn hơn, mong gỡ lại. Có người thì đóng cửa luôn cho khỏi lỗ thêm.
Sách Dịch xưa có một quẻ nói đúng về lúc này: quẻ Truân.
Truân là quẻ số ba trong sáu mươi bốn quẻ. Thủy lôi Truân. Nghĩa của nó, sách Bói Dịch Diễn Cầm Tam Thế giải thích gọn: truân chuyên, vất vả, tức là khó khăn trong bước đầu. Lời bàn của sách nói rõ: đại ý nói sự vất vả khó khăn trong bước đầu. Tuy có hy vọng tiến bộ nhưng gặp phải bấp bênh gian lao, cần trao đổi khả năng chu đáo. Nghe kỹ câu này. Khó khăn là thật. Hy vọng cũng là thật. Hai thứ đó đi cùng nhau, không loại trừ nhau.
Quẻ Truân có sáu hào, mỗi hào là một cảnh của người đang khởi đầu.
Hào một nói: chưa thể hoạt động được, còn gặp cảnh truân chuyên. Đương bị gian nan nên tìm người giúp đỡ. Mới bắt đầu mà chưa làm được gì, thì việc nên làm không phải là cố làm cho bằng được. Mà là tìm người giúp. Người đã đi qua đoạn đường này. Người hiểu nghề. Người chỉ cho mình chỗ nào nên tránh.
Hào hai nói: những nỗi khó khăn gian nan đang chập chồng. Đến mười năm thì hạn đã lâu, ắt có ngày hanh thông. Câu này nghe thì dài. Mười năm là lâu lắm. Nhưng ý của nó không phải bảo mình chờ mười năm. Ý của nó là: khó khăn chồng chất thì đừng mong gỡ trong một ngày. Cứ bền bỉ, rồi sẽ có ngày hanh thông. Người làm ăn tháng đầu ế mà mong tháng thứ hai đã đông khách, là mong quá sớm.
Hào ba nói: những ai vào nơi rừng núi phải có người hướng dẫn. Nếu không có người đưa đường sẽ bị lạc và hãm vào trong rừng rậm. Chẳng bằng ngừng lại và bỏ quách. Nếu cứ theo mục tiêu ắt sẽ bị thẹn và thất bại. Đây là hào nghiêm khắc nhất trong quẻ. Nó bảo: không biết đường thì đừng cố đi. Dừng lại không phải là thua. Cố đi mà lạc thì mới là thua.
Hào bốn nói: mình đã không thể vượt qua cảnh truân chuyên của đời, nếu tìm được người giúp đỡ cho mình thì có thể vượt qua cảnh gian lao khó khăn và tiến được. Lại là chuyện tìm người giúp. Quẻ Truân nhắc đi nhắc lại điều này. Lúc khởi đầu, sức một người không đủ. Phải có người đỡ.
Hào năm nói: kế hoạch vẫn chưa được hỗ trợ theo sự mong muốn. Uy quyền đã mất mà muốn lấy lại bằng cách gấp vội, ấy là rước sự tai họa vào bản thân. Vậy nên tính đến việc nhỏ và giữ đường chính đính thì tốt hơn. Gấp vội là cái bẫy của lúc khó khăn. Càng khó càng muốn gỡ nhanh. Càng gỡ nhanh càng rối thêm. Sách khuyên làm việc nhỏ, giữ đường chính. Tức là làm cho chắc từng việc một, đừng ham làm lớn.
Hào sáu nói: cưỡi ngựa muốn đi không có chỗ tiến, lại phải rẻ ngang, truân chuyên quá đổi đến nỗi khóc ra máu mắt. Đây là cảnh của người đã cố đến cùng mà vẫn không tiến được. Sách không chê người này. Sách chỉ tả thật: có những lúc khó đến mức ấy. Và lời tiên tri của sách cũng nói thẳng: muốn thực hiện một việc có tính may rủi thì chưa thể thực hiện được, phải kiên trì. Về tài chính, phải thận trọng việc chi tiêu vì đang gặp khó khăn. Về công việc, phải lo lắng giữ gìn cẩn thận công việc hiện hữu, đừng nên làm thêm việc khác nữa.
Đọc hết quẻ Truân, mới thấy nó không phải là quẻ xấu. Nó là quẻ của sự thật. Sự thật là khởi đầu nào cũng gian nan. Cây non mới mọc thì gió cũng làm nó nghiêng. Người mới làm nghề thì việc gì cũng lạ. Khó khăn lúc đầu không có nghĩa là mình sai đường. Nó chỉ có nghĩa là mình đang ở đầu đường.
Cho nên người xưa gặp quẻ Truân thì không hoảng. Họ làm ba việc. Một là giữ lấy việc đang có, đừng vội mở thêm. Hai là tìm người giúp, người chỉ đường. Ba là tính việc nhỏ, làm cho chắc, chờ thời cơ. Chờ không phải là ngồi không. Chờ là vừa làm vừa học, vừa giữ sức, để khi thời tới thì mình đã đủ khả năng mà nắm lấy.
Kinh Dịch là sách cổ để tham khảo văn hóa, không phải lời phán về vận mệnh. Quẻ Truân không nói đời mình sẽ khổ. Nó nói lúc khởi đầu thì khổ, và chỉ cách đi qua cái khổ đó. Ai đang ở đầu đường, đang thấy mọi việc bấp bênh, thì hãy nhớ: truân chuyên là tên của đoạn đầu. Đi qua đoạn đầu, đường mới mở ra. Đừng bỏ cuộc ngay lúc đường còn chưa mở.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư