🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Quẻ Vị Tế: việc chưa xong cũng là một quẻ

Kinh Dịch trong đời sống · 8 phút đọc

Chị Hồng học dở dang một khóa kế toán.

Chị đăng ký học hồi đầu năm, học được ba tháng thì công ty đổi ca. Chị không đi học được nữa. Chị bỏ dở. Mỗi lần có ai hỏi, chị học hành sao rồi, chị chỉ cười trừ. Trong lòng chị, lúc nào cũng có một cảm giác khó chịu. Như mình là người bỏ cuộc. Như mình làm việc gì cũng dở dang.

Tôi hỏi chị, sao chị không học lại. Chị bảo, giờ học lại thì muộn rồi. Bạn bè cùng khóa, người ta đã đi làm hết rồi. Mình học lại, thì mình là người chậm nhất.

Chị Hồng không biết gì về Kinh Dịch. Nhưng cái chuyện dở dang của chị, người xưa đã ghi lại trong một quẻ. Quẻ Vị Tế. Và quẻ này, là quẻ cuối cùng của cả bộ Kinh Dịch.

Quẻ Vị Tế nghĩa là việc chưa xong, chưa qua sông. Thoán từ của quẻ viết: Vị Tế thì hanh thông. Con cáo nhỏ gần qua sông, mà để đuôi bị ướt, thì không lợi gì. Dịch ra lời thường, là: việc chưa xong, vẫn có thể hanh thông. Nhưng nếu hấp tấp, liều lĩnh, như con cáo nhỏ chưa qua hết sông đã vội, để đuôi bị ướt, thì không tốt.

Sách giảng, Vị Tế mà hanh, là vì ngày nay mọi sự còn bế tắc, dang dở, nhưng rồi đây, nhờ sự cố gắng, mọi sự lại trở nên thông suốt, xuôi xắn, hẳn hoi. Nhưng muốn ra tay gây dựng cơ đồ, không thể hăm hăm, hở hở, mà phải có mưu lược, phải biết ước lượng những gian nguy, những khó khăn mình sẽ gặp, và phải trù liệu trước những phương cách, để lướt thắng những khó khăn đó.

Nghe kỹ, sẽ thấy quẻ Vị Tế không chê việc dở dang. Nó chỉ chê sự hấp tấp. Việc chưa xong không phải là thất bại. Việc chưa xong, mà vội vàng làm cho xong bằng mọi giá, mới là thất bại.

Con cáo nhỏ trong quẻ là một hình ảnh rất hay. Cáo con thấy sông đã đóng băng, liền hăm hở vượt qua. Nó có biết đâu, nhiều chỗ sông hãy còn là nước. Vì thế mà hụt chân, đến nỗi ướt cả đuôi. Nói bằng lời thường, là: mình thấy việc gần xong, thì vội. Mình thấy người ta đã xong, thì mình sốt ruột. Mình làm cho nhanh, mà không xem đường phía trước còn nguy hiểm hay không. Kết quả, là mình ướt đuôi. Là mình hỏng ở bước cuối cùng.

Chị Hồng bảo, chị cũng giống con cáo đó. Chị thấy bạn bè đã đi làm, chị vội. Chị đăng ký một khóa học khác, học cấp tốc, học cho nhanh. Học được một tháng, chị bỏ. Vì học cấp tốc thì không hiểu gì. Chị bảo, mình càng vội, mình càng dở dang.

Sách còn giảng thêm, trong quẻ Vị Tế, các hào đều không đúng vị ngôi. Hào Âm ở vị Dương, hào Dương ở vị Âm. Cũng y như trong xã hội, sự dang dở sinh ra là vì người hay ở địa vị dưới, người dưới ở địa vị trên. Thành thử mọi người đâm ra ngỡ ngàng, khó xử.

Nói bằng lời thường, là: dở dang là chuyện thường tình của đời người. Ai cũng có lúc ở không đúng chỗ. Học chưa xong. Việc chưa thành. Nhà chưa xây xong. Tình chưa trọn. Đó không phải là lỗi của mình. Đó là trạng thái tự nhiên của đời sống. Đời sống, vốn dĩ là dở dang.

Và đây là điều quan trọng nhất của quẻ Vị Tế. Thánh hiền không để quẻ Ký Tế kết thúc bộ Kinh Dịch. Ký Tế là việc đã xong, đã qua sông. Mà lại để quẻ Vị Tế, là việc chưa xong, kết thúc bộ sách. Sách giảng, đó là cốt ý của thánh hiền. Nghĩa là, người xưa cố tình để một quẻ chưa xong, làm quẻ cuối cùng.

Vì sao? Vì đời người không bao giờ xong hẳn. Hôm nay mình xong một việc, ngày mai lại có việc khác. Hôm nay mình qua được một con sông, ngày mai lại có con sông khác. Nếu mình cứ nghĩ, phải xong hết mọi việc thì mới yên lòng, thì mình sẽ không bao giờ yên lòng. Quẻ Vị Tế dạy mình, hãy yên lòng ngay cả khi việc chưa xong. Vì chưa xong, cũng là một trạng thái đàng hoàng. Cũng là một quẻ.

Chị Hồng nghe tôi kể quẻ Vị Tế, chị im lặng một lúc. Rồi chị bảo, hóa ra, dở dang không phải là xấu. Chị đăng ký học lại khóa kế toán, nhưng lần này, chị học chậm. Mỗi tuần, chị học hai buổi tối. Chị bảo, lần này, chị không vội. Chị học đến đâu, chắc đến đó. Một năm sau, chị lấy được chứng chỉ. Chậm hơn bạn bè một năm. Nhưng chị bảo, lần này, chị không ướt đuôi.

Quẻ Vị Tế còn dạy một điều nữa. Tuy các hào không đúng vị, nhưng sẽ hanh thông, vì các hào đều ứng hợp nhau. Nói bằng lời thường, là: dù mình đang ở không đúng chỗ, dù việc mình đang dở dang, nhưng nếu mình còn biết ứng hợp, còn biết nương nhau mà làm, thì vẫn hanh thông. Chị Hồng học lại, không phải một mình. Chị nhờ bạn bè chỉ bài. Chị nhờ thầy cô giảng lại. Chị nhờ chồng trông con giúp hai buổi tối. Mọi người ứng hợp với nhau, thì việc dở dang cũng thành việc xong.

Cho nên, nếu hôm nay bạn đang có một việc dở dang, một ước mơ chưa thành, một con đường chưa đi hết, hãy nhớ quẻ Vị Tế. Đừng vội. Đừng hấp tấp như con cáo nhỏ. Hãy xem lại đường phía trước. Hãy trù liệu trước những khó khăn. Hãy nhờ người khác giúp mình, khi cần.

Và hãy nhớ, bộ Kinh Dịch kết thúc bằng một quẻ chưa xong. Đó không phải là sự thiếu sót. Đó là lời nhắc của người xưa. Đời người, vốn dĩ là chưa xong. Chưa xong không phải là thất bại. Chưa xong, là còn đường để đi tiếp.

Những điều vừa nghe là cách người xưa đọc đời qua quẻ Dịch, để tham khảo và suy ngẫm. Không phải là lời đoán vận mệnh cho bất cứ ai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập (Kim Định) — tập 3 (Hạ Kinh), chương quẻ Vị Tế, trang 448–449
Bài liên quanQuẻ Nhu: chờ đợi không phải là đứng yênQuẻ Lý: bước lên đuôi cọp mà cọp không cắnQuẻ Hàm: cảm nhau bằng lòng, không bằng lời