Hai vợ chồng trong xóm tôi giận nhau cả tuần. Chuyện bắt đầu từ một câu nói. Chồng đi làm về mệt, vợ hỏi sao về muộn. Chồng đáp cộc một câu. Vợ im. Chồng cũng im. Từ hôm đó, nhà không còn tiếng cười. Ăn cơm mỗi người một góc. Con nhỏ hỏi, ba mẹ sao vậy. Không ai trả lời.
Cả tuần như vậy. Nút thắt càng ngày càng chặt. Ai cũng đợi người kia mở lời trước. Ai cũng nghĩ, mình có lỗi gì đâu. Mà thật ra, cả hai đều biết, chuyện ban đầu chẳng đáng gì. Chỉ là một câu nói lúc mệt. Nhưng để lâu, nó thành một cục nghẹn trong cổ.
Rồi một hôm, chồng về sớm. Anh mua một bó rau, đứng trong bếp nấu cơm. Vợ đi làm về, thấy cơm đã nấu xong. Anh nói, anh xin lỗi, hôm đó anh mệt nên nói cộc. Vợ cười. Bảo, em cũng xin lỗi, em hỏi mà giọng cũng khó nghe. Thế là xong. Một tuần nặng nề, gỡ ra chỉ bằng hai câu nói.
Chuyện này, trong Kinh Dịch có một quẻ nói rất rõ. Quẻ Giải. Giải nghĩa là tháo gỡ. Là hóa giải tai nạn. Là gỡ cái nút thắt ra.
Sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập giải thích, chữ Giải xét về từ nguyên, là cái dao, là cái dùi bằng sừng trâu dùng để gỡ nút. Nghe đã thấy hình ảnh. Nút thắt chặt, không gỡ bằng tay không được. Phải có dụng cụ. Phải kiên nhẫn. Phải biết chỗ nào mà gỡ. Giật mạnh thì đứt dây. Cắt phăng thì mất luôn sợi dây. Gỡ đúng cách, dây còn nguyên, nút cũng mở.
Quẻ Giải trên có quẻ Chấn, là sấm, là động. Dưới có quẻ Khảm, là nguy hiểm. Chấn ở trên Khảm, tức là gặp nguy mà có đủ sức mạnh hoạt động, nên đã thoát nguy. Nghĩa là, lúc nguy hiểm, không phải ngồi im mà chờ. Phải động. Phải làm một cái gì đó. Nhưng động đúng cách, động có sức, thì mới thoát được.
Hai vợ chồng kia, cả tuần ngồi im. Im là không động. Im thì nút càng chặt. Đến lúc chồng đứng dậy nấu cơm, đó là động. Động một bước nhỏ, mà nút bắt đầu lỏng ra. Rồi lời xin lỗi, đó là động tiếp theo. Nút mở hẳn.
Quẻ Giải còn có Thoán Từ. Sách dịch rằng, Giải là giải nạn, tế nguy. Khuôn phù đại chúng, vậy thì mới hay. Xin đừng dở dói, múa may. Theo nề nếp cũ, dựng gầy cơ ngơi. Tinh hoa xưa, chẳng bỏ rời. Ấy là may mắn, ấy thôi tốt lành. Nếu còn việc phải thi hành, thời nên làm gấp, cho nhanh, cho rồi.
Nghe dài, nhưng ý thì gọn. Khi đã hóa giải được cơn nguy biến rồi, cần phải theo đường khoan hòa, dung dị. Đừng nhiều chuyện. Đừng làm phiền hà thêm. Hãy trở về với những lề hay, thói đẹp thuở trước. Sách ví như Võ Vương sau khi diệt Trụ xong, lại trở về với nền hành chánh qui củ, đẹp đẽ của nhà Thương. Thắng rồi, không phải lúc làm thêm chuyện lớn. Thắng rồi, là lúc trở về với nếp sống bình thường.
Nhưng nếu còn việc gì cần phải giải quyết, phải giải quyết cho mau, cho lẹ mới tốt. Nghĩa là, có hai loại việc. Việc đã xong, thì đừng khơi lại. Việc còn dang dở, thì làm nhanh cho xong. Đừng để lâu. Để lâu, nút mới lại thắt.
Hai vợ chồng kia, sau khi làm hòa, họ không ngồi kể lại ai đúng ai sai. Họ ăn cơm. Họ hỏi con học hành ra sao. Họ trở về nếp cũ. Đó chính là điều quẻ Giải dạy. Gỡ xong nút rồi, thì sống bình thường trở lại. Đừng đào bới thêm.
Quẻ Giải còn có một câu rất hay, ở phần tổng kết của sách. Người quân tử tha lỗi, xá tội. Nghĩa là, người quân tử biết tha thứ, biết bỏ qua lỗi lầm. Tha thứ không phải vì người kia xứng đáng. Mà vì mình không muốn mang nút thắt đó đi tiếp. Giữ mãi một cái lỗi trong lòng, thì lòng mình cũng thành một cái nút. Càng giữ, càng chặt.
Trong đời, nút thắt thì nhiều. Nút thắt với vợ chồng. Nút thắt với cha mẹ. Nút thắt với bạn bè. Nút thắt với chính mình, vì một quyết định cũ, một lời nói cũ. Có nút gỡ bằng một lời xin lỗi. Có nút gỡ bằng một bữa cơm nấu sẵn. Có nút gỡ bằng cách im lặng mà làm một việc tốt. Cách nào cũng được, miễn là mình chịu động. Chịu gỡ.
Đừng đợi nút tự mở. Nút không tự mở. Đừng cắt phăng sợi dây. Cắt rồi thì không nối lại được như cũ. Hãy gỡ như người xưa gỡ nút bằng dùi sừng trâu. Chậm rãi. Kiên nhẫn. Biết chỗ nào mà gỡ. Gỡ xong, dây còn nguyên. Người còn thương nhau.
Hôm nay, nếu trong lòng mình còn một cái nút với ai đó, thử động một bước nhỏ. Một tin nhắn. Một bữa cơm. Một câu xin lỗi. Nhỏ thôi. Nhưng đó chính là lúc mình bắt đầu sống theo quẻ Giải. Gỡ được nút thắt, đời mới đi tiếp. Và đi tiếp bằng đường khoan hòa, bình dị. Đó là con đường lâu bền nhất.
Đây là cách hiểu theo văn hóa cổ, để tham khảo trong đời sống. Không phải lời phán về vận mệnh của ai. Quẻ xưa chỉ soi một góc nhìn. Còn sống thế nào, vẫn là do mình chọn mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư