Có một ông chủ tiệm vàng. Ông làm ăn phát đạt, tiền bạc dư dả. Mỗi năm ông cúng chùa mấy trăm triệu, xây tượng, đúc chuông, ai cũng khen ông là người có phước lớn. Nhưng ở nhà, ông đối xử với nhân viên rất tệ, trừ lương vô cớ, mắng chửi thậm tệ, có người làm sai một chút là ông đuổi việc không thương tiếc. Một hôm có người hỏi: ông bố thí nhiều như vậy, có hết nợ nghiệp không?
Câu hỏi này chạm vào một hiểu lầm rất phổ biến. Nhiều người tưởng bố thí nhiều thì nghiệp sẽ hết, như kiểu bỏ tiền ra mua phước. Bố thí càng nhiều, phước càng lớn, nghiệp càng mau hết. Có đúng vậy không?
Trong sách Bước đầu học Phật, Hòa thượng Thích Thanh Từ giảng về bố thí rất rõ. Bố thí là sẵn sàng cứu giúp người khi gặp cảnh cơ hàn nguy khốn. Nỗi khổ đói rét cũng đe dọa đến sanh mạng, người đang lâm vào cảnh khổ này, nếu được cứu giúp, họ cũng vui mừng vô hạn. Chúng ta muốn được an vui thì phải sẵn sàng mang sự an vui bủa khắp mọi người, đó là nền tảng phước đức.
Nhưng Ngài cũng nói thêm một câu rất quan trọng: chúng ta đừng dại khờ cứ bo bo giữ lấy tài sản vô thường làm của riêng mình, cần phải ban bố cho những người đang thiết tha cần nó. Những cái vô thường mà cứ giữ, có ngày sẽ khổ đau khi nó không còn ở trong tầm tay mình nữa. Mượn của cải vô thường làm phương tiện an vui cho người, nguồn an vui ấy sẽ trở về với chúng ta một cách bền vững lâu dài.
Điểm mấu chốt nằm ở chữ tâm. Trong sách Bước đầu học Phật, bài về cúng dường, Ngài viết: Phật dụng tâm. Nghĩa là Phật nhìn cái tâm, không nhìn số tiền. Với một lòng vị tha rộng lớn, dù một số tiền nhỏ, một vật dụng mọn đem cúng dường cũng là phước đức vô biên. Ngược lại, cúng nhiều mà tâm còn tham lam ích kỷ, còn tính toán đổi chác, thì phước không được bao nhiêu.
Ngài kể một câu chuyện: có Phật tử đi chùa, đến thầy trụ trì xin cúng năm đồng, liền đó được nghe hỏi cầu cái gì. Phật tử ngơ ngác, thầy hỏi thêm cầu an hay cầu siêu, Phật tử bóp đầu suy nghĩ đáp cầu siêu, rồi biên một dọc tên vào sổ cầu siêu. Cúng chùa là phải cầu siêu hay cầu an, cầu cho bản thân mình, cho gia đình mình. Sự cúng ấy quả là vì mình. Vì mình mà đi chùa, vì mình mà cúng chùa, đích thực là tham lam ích kỷ.
Một bài pháp khác trong kho cũng nói: giúp của ít mà thông cảm nỗi khổ đau của họ, còn hơn là giúp nhiều mà lạnh lạt vô tình. Bố thí là phương tiện đầu hướng dẫn người về với Phật giáo. Câu này nói rõ: bố thí không đo bằng số tiền, mà đo bằng lòng thông cảm. Giúp một người với tất cả lòng thương, dù chỉ là một bữa cơm, cũng quý hơn giúp trăm người mà mặt lạnh như tiền.
Lại có một bài pháp nữa dạy: tập vun trồng lòng từ bi, nên cúng dường, nên bố thí. Thứ nhất tạo phước đức cho chúng ta, thứ hai là tập cho quen tánh buông xả, để đến khi chết không tiếc thương, bận bịu một cái gì, thanh thản ra đi. Bố thí còn là cách tập buông. Người biết buông tiền, mới biết buông giận, buông tham, buông chấp.
Trở lại ông chủ tiệm vàng. Ông cúng chùa mấy trăm triệu, nhưng đối xử tệ với nhân viên. Vậy bố thí của ông có hết nghiệp không? Không hết. Vì một tay ông gieo hạt thiện, một tay ông gieo hạt ác. Hạt thiện thì trổ phước, hạt ác thì trổ khổ. Hai hạt không triệt tiêu nhau. Giống như mình vừa uống thuốc bổ vừa uống thuốc độc, thuốc bổ không thể làm thuốc độc biến mất.
Kinh Nhân Quả Ba Đời cũng dạy: muốn gieo giống ruộng phước về sau, phải ăn chay bố thí. Nhưng bố thí ở đây đi cùng với hiếu kính cha mẹ, tin trọng Tam bảo, bỏ giới sát mà phóng sinh. Bố thí không đứng một mình. Bố thí phải đi cùng với cách sống tử tế mỗi ngày.
Cho nên, bố thí nhiều có hết nợ nghiệp không? Bố thí nhiều mà đúng tâm thì phước lớn, nghiệp nhẹ dần. Bố thí nhiều mà sai tâm, vừa bố thí vừa tạo ác, thì nghiệp vẫn còn nguyên. Muốn hết nợ nghiệp, không chỉ cần bố thí nhiều, mà cần bố thí đúng, sống đúng, và đừng vay thêm nợ mới. Bố thí là gieo hạt tốt. Nhưng nếu tay kia vẫn gieo hạt xấu, thì vườn nhà mình vẫn còn cỏ dại.
Điều đáng mừng là bố thí không cần nhiều tiền. Một lời nói ấm áp, một lần giúp đỡ không tính toán, một lần nhường nhịn, đều là bố thí. Người nghèo tiền vẫn có thể bố thí bằng lời nói, bằng sức lực, bằng nụ cười. Phước không phân biệt giàu nghèo. Phước chỉ phân biệt tâm có thật lòng hay không.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư