Có một câu tôi nghe nhiều người nói, nhất là lúc gặp chuyện không may. Số tôi nó vậy. Tại ba mẹ tôi. Tại vợ tôi, tại chồng tôi. Tại sếp, tại đời, tại trời. Nghe qua thì có lý. Nhưng nói riết, người ta quen đổ mọi thứ ra ngoài, mà quên mất một chỗ nương tựa gần nhất: chính mình.
Tôi có người bạn, làm ăn thất bại hai lần. Lần nào anh ta cũng kể tội người khác. Lần đầu, tại đối tác lừa. Lần sau, tại thị trường xấu. Tôi hỏi: vậy lần thứ ba anh định làm gì? Anh ta im lặng. Rồi anh ta nói: chắc tại số mình không có duyên làm giàu. Tôi nghe mà thương, vì anh ta đang đứng chờ một ai đó tới cứu, một vận may nào đó tới gõ cửa, mà không chịu nhìn lại cách mình làm ăn.
Trong kinh có một câu dạy rất ngắn gọn. Đại ý là: tự mình là chỗ nương tựa của mình, không có chỗ nương tựa nào khác. Nhờ khéo điều phục được mình, mình mới có được chỗ nương tựa khó được. Câu này không phải để trách ai. Nó để nhắc mình: cái phao cứu mình không nằm ở ngoài kia, nó nằm ở chính cách mình sống mỗi ngày.
Chúng ta hay đi tìm chỗ dựa. Lúc nhỏ dựa cha mẹ. Lớn lên dựa vợ chồng, dựa bạn bè, dựa sếp, dựa con cái. Dựa không sai. Ai cũng cần người thân bên cạnh. Nhưng nếu cả đời chỉ biết dựa, thì tới lúc chỗ dựa lung lay, mình ngã theo. Cha mẹ rồi cũng già. Vợ chồng rồi cũng có lúc bất đồng. Bạn bè mỗi người một cuộc sống. Con cái lớn lên có đời riêng. Không ai có thể gánh thay mình cả đời.
Chỗ nương tựa thật sự là gì? Là cái tâm mình đã rèn luyện. Là thói quen tốt mình đã gieo. Là khả năng bình tĩnh khi gặp chuyện. Là sự ngay thẳng để người khác tin mình. Những thứ đó không ai cho mình được, cũng không ai lấy đi được. Mình gieo thì mình có. Mình bỏ bê thì mình mất.
Nhìn quanh mà xem. Có người gặp biến cố lớn mà vẫn đứng vững, vì trước đó họ đã sống đàng hoàng, đã tích lũy uy tín, đã giữ được lòng bình an. Lại có người chỉ một chuyện nhỏ đã gục ngã, vì trước đó họ sống buông thả, dựa dẫm, gặp khó là đổ lỗi. Cùng một cơn bão, nhà nào móng chắc thì nhà đó đứng. Móng ở đây không phải tiền bạc. Móng là cách mình đã sống.
Vậy thì rèn mình từ đâu? Không cần việc lớn. Bắt đầu từ những việc nhỏ nhất. Giữ lời hứa với chính mình, dù là lời hứa nhỏ như dậy đúng giờ, như không nói dối một chuyện nhỏ. Làm việc tới nơi tới chốn, dù không ai kiểm tra. Gặp chuyện bực mình thì dừng lại một chút rồi mới nói. Mỗi việc nhỏ như vậy là một viên gạch xây chỗ nương tựa cho mình.
Có người sẽ nói: nhưng hoàn cảnh của tôi khó quá, làm sao tự nương được? Đúng là hoàn cảnh có khó có dễ, có người sinh ra đã thuận lợi hơn người khác. Nhưng trong cùng một hoàn cảnh, người biết tự rèn vẫn khác người chỉ biết chờ đợi. Hai người cùng nghèo, một người chăm chỉ học nghề, giữ chữ tín, dần dần khá lên. Một người ngồi than số, năm năm sau vẫn ngồi đó than tiếp. Hoàn cảnh giống nhau, quả khác nhau, vì nhân gieo khác nhau.
Đức Phật dạy câu này cũng là để trao quyền lại cho mỗi người. Không ai định đoạt thay số phận mình. Không ai gánh nghiệp thay mình. Nhưng cũng không ai cấm mình gieo nhân mới. Hôm nay mình sống khác đi một chút, ngày mai mình đã khác đi một chút. Chỗ nương tựa không phải tìm ở đâu xa. Nó được xây bằng từng việc làm của chính mình, từng ngày.
Cho nên, nếu bạn đang chờ một ai đó tới cứu mình, hãy thử đổi lại. Đừng chờ nữa. Làm một việc nhỏ ngay hôm nay để tự cứu mình. Học thêm một chút. Sửa một thói quen xấu. Trả một món nợ nhỏ. Nói một lời thật lòng. Những việc đó không ồn ào, không ai khen, nhưng chúng là móng nhà. Móng chắc rồi, bão tới cũng không sợ. Tự mình làm chỗ nương cho mình, đó là chỗ nương chắc nhất trên đời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư