Buổi tối, một con muỗi vo ve quanh tai. Mình giơ tay, đập một cái. Xong. Nhẹ nhàng, không suy nghĩ. Sáng ra, thấy con kiến bò trên bàn ăn, mình lấy tay quẹt đi. Trưa ra chợ, thấy người ta làm cá, mình chỉ vào con cá còn quẫy, bảo làm con đó đi. Những chuyện như vậy, ngày nào cũng xảy ra, mình làm mà không thấy có gì phải nghĩ.
Nhưng nếu đổi vai thì sao? Nếu mình là con muỗi, con kiến, con cá đó? Mình có muốn sống không? Có sợ chết không? Câu trả lời thì ai cũng biết. Ai cũng sợ chết. Ai cũng thương mạng sống của mình. Vậy mà khi cầm mạng sống của con vật khác trong tay, mình lại thấy nó nhẹ tênh.
Kinh Pháp Cú có một phẩm tên là Phẩm Hình phạt, mở đầu bằng hai câu kệ rất thẳng: mọi người sợ hình phạt, mọi người sợ tử vong. Lấy mình làm ví dụ, không giết, không bảo giết. Mọi người sợ hình phạt, mọi người thương sống còn. Lấy mình làm ví dụ, không giết, không bảo giết. Đức Phật không nói dài. Ngài chỉ bảo: lấy mình làm ví dụ. Mình sợ chết như thế nào, thì con vật nó cũng sợ như thế ấy. Mình thương mạng mình như thế nào, thì nó cũng thương mạng nó như thế ấy.
Rồi kinh nói tiếp: chúng sanh cầu an lạc, ai dùng trượng hại người, để tìm lạc cho mình, đời sau không được lạc. Còn ai không dùng trượng hại người, để tìm lạc cho mình, đời sau được lạc. Nghĩa là mình muốn vui, muốn sướng, muốn an lạc, mà lại đi hại kẻ khác để có cái vui đó, thì cái vui đó không bền. Nó giống như mình chặt cây nhà người ta về làm củi đốt cho ấm. Ấm thì có ấm, nhưng cái giá phải trả, nó tới sau.
Có người sẽ nói: muỗi với kiến thì tính gì, giết một con muỗi thì có quả báo gì đâu. Nhưng nhân quả không tính bằng kích thước của con vật. Nó tính bằng cái tâm của người làm. Giết một con muỗi vì nó cắn mình, tâm đó là tâm sân. Giết một con cá để ăn ngon, tâm đó là tâm tham. Cái tâm sân, tâm tham đó, hôm nay nó giết muỗi, mai nó có thể làm chuyện lớn hơn. Vì cái ác, một khi đã quen tay, nó không dừng lại ở con muỗi.
Có người sẽ hỏi: vậy ăn chay thì sao, có phải ai cũng phải ăn chay không? Kinh không bắt ai phải ăn chay ngay lập tức. Kinh chỉ dạy mình tập tôn trọng sự sống, từng chút một. Hôm nay, ra chợ, đừng chỉ vào con cá còn sống để người ta đập. Chọn con cá đã làm sẵn. Hôm nay, ăn một bữa không thịt, thử xem sao. Nhỏ như vậy thôi, nhưng cái tâm từ nó bắt đầu từ những lựa chọn nhỏ như vậy. Không cần làm lớn. Chỉ cần mỗi ngày, mình giết hại ít đi một chút, là đủ.
Ngược lại, người tập không giết, dù là con vật nhỏ, thì cái tâm từ nó lớn dần. Thấy muỗi, đuổi đi thay vì đập. Thấy kiến, gạt nhẹ ra chỗ khác. Ăn uống thì chọn những gì ít phải giết hại nhất có thể. Không phải để tỏ ra mình tốt. Mà để tập cho cái tâm mình quen với việc tôn trọng sự sống. Tôn trọng sự sống của kẻ khác, chính là cách tôn trọng sự sống của mình. Vì ai biết thương mạng kẻ khác, thì người ta cũng sẽ thương mạng mình.
Có một điều rất thực tế: người không sát sinh, lòng họ nhẹ. Họ không phải sống trong sợ hãi. Họ không phải lo ai đó sẽ hại lại mình. Kinh nói: không giết, không bảo giết. Bảo người khác giết giùm mình, cũng là giết. Nhờ người ta làm cá, sai người ta đập chuột, cũng tính. Cho nên muốn lòng nhẹ, thì phải nhẹ từ gốc: không tự tay làm, cũng không xui người khác làm.
Tối nay, nếu có con muỗi vo ve quanh tai, thử một lần đừng đập. Đuổi nó đi, rồi nằm xuống ngủ. Sáng mai dậy, mình sẽ thấy lòng mình khác đi một chút. Nhẹ hơn một chút. Vì mình vừa giữ được một mạng sống. Mà giữ được mạng sống cho kẻ khác, chính là đang gieo nhân cho mạng sống của mình được bình an. Muốn mình an lạc, thì đừng lấy an lạc từ nỗi đau của kẻ khác. Đó là luật. Đơn giản, mà đúng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư