Tối thứ bảy, xóm tôi lại rộn tiếng cười nói từ bàn nhậu đầu hẻm. Anh Tư đi làm về, ghé vào làm vài ly với bạn. Lúc đi thì vui vẻ, lúc về thì chân bước xiêu vẹo, giọng lè nhè. Vợ ra mở cửa, anh quát một câu. Đứa con nhỏ đang học bài giật mình, co người lại. Sáng hôm sau anh không nhớ mình đã nói gì. Vợ thì nhớ. Con thì nhớ.
Chuyện như vậy không hiếm. Rượu vào thì lời ra. Người hiền cũng thành người dữ. Người nhịn giỏi cũng thành người gây chuyện. Có người uống xong thì đánh vợ, mắng con, đập đồ. Có người uống xong thì leo lên xe, phóng nhanh, rồi gây tai nạn. Lúc tỉnh lại thì mọi thứ đã muộn. Tiền đền bù, viện phí, nước mắt, có khi cả mạng người. Tất cả bắt đầu từ một chén rượu mà người uống tưởng là không sao.
Sách xưa dạy rất thẳng. Uống rượu chẳng những làm mất trí khôn, lại gây nên bịnh hoạn cho thân thể, còn di hại cho con cái sau này. Câu này nghe thì nặng, nhưng ngẫm lại thì đúng. Người say thì cái đầu không còn tỉnh. Cái đầu không tỉnh thì tay chân làm bậy, miệng nói bậy. Thân thì bệnh gan, bệnh dạ dày, bệnh tim. Con cái thì sống trong nỗi sợ, lớn lên mang theo ám ảnh. Một chén rượu nhỏ mà quả của nó lớn như vậy, ai ngờ.
Trong năm giới của người Phật tử, có một giới là không uống rượu và các chất say. Giới này không phải để cấm vui. Vui thì có nhiều cách vui. Giới này để giữ cái đầu tỉnh. Cái đầu tỉnh thì mình mới làm chủ được lời nói và hành động của mình. Mất tỉnh táo là mất cái phanh. Xe không phanh thì lao xuống dốc lúc nào không hay.
Nhân quả của men say thấy rõ nhất trong gia đình. Người chồng say về, vợ con sợ. Lâu ngày, sợ thành xa cách. Người vợ không còn muốn nói chuyện. Đứa con không còn muốn gần cha. Gia đình vẫn ở chung một nhà mà lòng thì mỗi người một nơi. Có người uống rượu rồi mất việc, vì đi làm trễ, vì gây gổ với sếp, vì tay run không làm được việc. Có người uống rượu rồi mất bạn, vì lần nào gặp nhau cũng say rồi cãi nhau. Một chén rượu hôm nay, ngày mai trả giá bằng cả tháng lương, bằng một mối quan hệ, bằng sự bình yên trong nhà.
Nói vậy không có nghĩa là ai uống một ly cũng thành người xấu. Có người uống ít, biết dừng, uống trong bữa tiệc vui rồi về ngủ yên. Cái đáng sợ là cái đà. Hôm nay một ly, mai hai ly, mốt thành quen. Quen rồi thì không có rượu thấy thiếu. Thiếu rồi thì tìm. Tìm rồi thì say. Say rồi thì gây chuyện. Nhân quả không đợi đến lúc say mới bắt đầu. Nó bắt đầu từ cái ly đầu tiên mà mình không biết dừng.
Muốn đổi thì đổi từ chỗ biết dừng. Đi nhậu thì đặt trước trong lòng: chỉ một ly, rồi về. Ai ép thì cười mà từ chối. Bạn thật không ép nhau uống đến say. Thay chén rượu bằng chén trà cũng vui như thường. Vui vì gặp nhau, vì nói chuyện, chứ không phải vì say. Người đã lỡ quen rượu thì giảm dần, mỗi ngày ít đi một chút. Khó thì nhờ vợ con nhắc, nhờ bạn bè giữ. Quan trọng là mình thật lòng muốn đổi.
Có người hỏi, uống rượu thì có tội gì đâu, tôi uống tiền của tôi. Đúng là tiền của mình. Nhưng cái quả thì không chỉ mình mình gánh. Vợ gánh, con gánh, cha mẹ già gánh. Người đi đường vô tội cũng có thể gánh. Nhân mình gieo, quả lan ra xung quanh. Đó chính là nhân quả. Không ai gieo một mình mà gặt một mình.
Tỉnh táo là một cái phước. Giữ được cái đầu tỉnh trong một xã hội mà rượu mời mọc khắp nơi, đó là bản lĩnh. Người tỉnh thì lời nói có chừng, việc làm có mực, gia đình được nhờ. Người say thì ngược lại. Cho nên sách xưa mới đặt việc không uống rượu vào trong năm giới, ngang với không sát sinh, không trộm cắp, không nói dối. Vì mất trí khôn thì bốn giới kia cũng khó mà giữ được.
Tối nay, nếu có ai mời một ly, hãy nhớ đến buổi sáng hôm sau. Nhớ đến vợ con đang chờ ở nhà. Nhớ đến cái đầu tỉnh của mình. Một chén rượu từ chối được hôm nay, có khi giữ được cả một gia đình ngày mai. Nhân quả bắt đầu từ những lựa chọn nhỏ như vậy đó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư