Hồi còn đi học, tôi mượn của bạn một quyển sách hay. Đọc xong, tôi để nó trên kệ, định bụng hôm sau trả. Hôm sau quên. Hôm sau nữa cũng quên. Rồi một tháng trôi qua, tôi thấy quyển sách nằm đó, bụi phủ một lớp mỏng. Tôi ngại. Ngại đến mức không dám gặp bạn để trả, vì sợ bạn nghĩ mình cố tình giữ. Càng ngại, càng không trả. Cuối cùng, quyển sách đó ở lại nhà tôi luôn, còn tình bạn thì nhạt dần. Bạn không nói gì, nhưng từ đó không cho tôi mượn gì nữa.
Chuyện nhỏ như vậy, nhưng ai cũng từng gặp. Mượn cây bút, mượn cái ô, mượn ít tiền lẻ, mượn quyển sách. Mượn thì dễ, trả thì khó. Không phải vì không có để trả, mà vì ngại, vì quên, vì nghĩ "có chút xíu, bạn không để ý đâu". Nhưng người cho mượn để ý lắm. Họ không nói ra, nhưng họ nhớ. Họ nhớ mình đã cho ai mượn cái gì, và người đó có trả hay không. Lòng tin, nhiều khi, được đo bằng đúng những chuyện nhỏ như vậy.
Trong năm giới của người Phật tử tại gia, có một giới là không lấy của không cho. Nghĩa là không lấy thứ không phải của mình, khi người ta chưa cho phép. Mượn mà không trả, xét kỹ ra, cũng gần như vậy. Lúc đầu người ta cho mượn, nghĩa là người ta tin mình sẽ trả. Mình không trả, mình đã lấy đi một phần lòng tin đó. Món đồ có thể nhỏ, nhưng lòng tin thì không nhỏ. Mất một quyển sách, bạn có thể mua lại. Mất lòng tin, khó mua lại được.
Nhân quả của đồ mượn rất thật. Người mượn đồ mà trả đúng hẹn, trả cẩn thận, lần sau mượn gì cũng dễ. Người ta quý, người ta tin. Lúc mình khó khăn, chỉ cần mở miệng, đã có người sẵn lòng giúp. Ngược lại, người mượn rồi quên, mượn rồi làm hư, mượn rồi im luôn, thì dần dần không ai dám cho mượn nữa. Không phải người ta keo kiệt, mà vì người ta đã học được một bài học: cho người này mượn, là mất. Rồi lúc mình thật sự cần, không còn ai chìa tay ra. Đó là quả của những lần mượn không trả.
Giữ đồ mượn cẩn thận cũng là một cách tu. Đồ của người ta, mình giữ như đồ của mình, thậm chí giữ kỹ hơn. Mượn sách thì đừng làm quăn góc, đừng viết bậy lên trang. Mượn xe thì đổ xăng, rửa sạch rồi hãy trả. Mượn tiền thì trả đúng hẹn, dù người ta không đòi. Trả đồ không chỉ là trả món đồ, mà là trả lại lòng tin nguyên vẹn. Người nhận lại đồ của mình còn nguyên, lòng họ yên. Người trả đúng hẹn, lòng mình cũng nhẹ.
Có một điều nữa: mượn đồ mà làm hư, thì phải đền. Đừng giả vờ như không biết, đừng trả lại rồi im lặng, hy vọng người ta không để ý. Người ta để ý hết. Đền không phải vì sợ bị trách, mà vì đó là trách nhiệm. Mình làm hư đồ của người ta, mình đền, là mình giữ được sự ngay thẳng của mình. Còn trốn tránh, thì nhân xấu vẫn nằm đó, chờ ngày trổ quả.
Tập giữ chữ tín từ đồ mượn, bắt đầu từ việc nhỏ nhất. Mượn xong, trả ngay khi dùng xong, đừng để qua ngày. Nếu chưa trả được, nhắn một tin cho người ta biết, hẹn ngày cụ thể. Một tin nhắn như vậy, người cho mượn sẽ yên tâm, và mình cũng không phải mang theo cảm giác áy náy. Chữ tín xây bằng những việc nhỏ như thế, từng chút một, ngày này qua ngày khác.
Quyển sách năm xưa, cuối cùng tôi cũng đem trả bạn, kèm theo một lời xin lỗi. Bạn cười, bảo không sao. Nhưng tôi biết, nụ cười đó không xóa hết được những ngày tôi im lặng giữ sách của bạn. May mà tôi trả, dù muộn. Còn hơn là giữ luôn, để một tình bạn cứ nhạt dần vì một quyển sách. Đồ mượn, trả đúng lúc, là trả lại cả lòng tin. Lòng tin còn, thì tình cảm còn. Đó là nhân quả giản dị, ai cũng thấy được, nếu chịu nhìn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư