Sáng nào tôi cũng đi xe buýt đi làm. Xe đông, ghế ít. Có hôm tôi lên xe sớm, ngồi được một ghế gần cửa. Đến trạm sau, một cụ bà tóc bạc bước lên, tay xách túi nặng, đứng bám vào thanh vịn. Tôi ngồi yên, giả vờ nhìn ra cửa sổ. Trong đầu tôi nghĩ: mình cũng mệt, mình đi làm cả ngày, nhường thì mình phải đứng. Rồi một bạn trẻ khác đứng dậy, nhường ghế cho cụ. Cụ cảm ơn, ngồi xuống, thở phào nhẹ nhõm. Tôi nhìn cảnh đó, tự dưng thấy xấu hổ. Mình ngồi ghế, mà lòng không yên. Bạn kia đứng, mà mặt tươi rói.
Một chỗ ngồi trên xe buýt, nhỏ lắm. Nhưng cách mình đối xử với chỗ ngồi đó, nói lên rất nhiều về cách mình đối xử với người khác. Người già lên xe, chân yếu, tay run, đứng một đoạn đường xóc nảy là mệt lắm. Mình trẻ, đứng một đoạn thì có sao đâu. Vậy mà nhiều khi mình vẫn ngồi yên, vì nghĩ mình cũng mệt, vì nghĩ người khác sẽ nhường, vì nghĩ không nhường cũng chẳng ai trách. Đúng là không ai trách. Nhưng lòng mình tự trách. Cái cảm giác áy náy đó, đi theo mình cả ngày, còn mệt hơn là đứng trên xe buýt.
Trong kinh Pháp Cú có câu: ai cũng sợ hình phạt, ai cũng sợ chết, ai cũng quý trọng đời sống của mình. Hiểu được điều đó, thì đừng làm khổ người khác. Câu này nói về việc không sát hại, nhưng đem ra xe buýt, cũng đúng. Người già cũng sợ ngã, cũng sợ mệt, cũng quý sức khỏe của mình như mình quý sức khỏe của mình. Thấy họ đứng chông chênh mà mình ngồi yên, là mình quên mất điều đó. Nhường ghế, thực ra chỉ là nhớ ra một điều giản dị: người khác cũng biết mệt như mình.
Nhân quả của một chỗ ngồi, thấy được ngay trong ngày. Người nhường ghế, xuống xe với lòng nhẹ nhõm. Cả ngày hôm đó, họ thấy mình vừa làm được một việc tốt. Việc tốt nhỏ, nhưng đủ để lòng vui. Người không nhường, ngồi suốt đoạn đường, nhưng lòng cứ áy náy. Xuống xe, cảm giác đó vẫn còn. Một bên đứng mà vui, một bên ngồi mà nặng lòng. Quả không nằm ở chỗ ngồi hay đứng, mà nằm ở lòng mình sau đó.
Nhường ghế còn gieo nhân cho những người xung quanh nhìn thấy. Trên xe buýt, khi một người đứng dậy nhường ghế, những người khác cũng thấy. Có người sẽ làm theo lần sau. Có đứa trẻ nhìn thấy, nó sẽ học được rằng người già cần được nhường. Một hành động nhỏ, lan ra như sóng. Ngược lại, khi cả xe không ai nhường, người già đứng đó, những đứa trẻ nhìn thấy cũng sẽ học rằng: người già đứng là chuyện bình thường, không cần quan tâm. Cái nhân đó, gieo cho cả một thế hệ.
Có người nói: tôi cũng mệt, tôi cũng cần ghế. Đúng, ai cũng mệt. Nhưng nhường ghế không có nghĩa là mình phải hy sinh quá sức. Mình mệt thì mình ngồi, không ai bắt mình đứng. Nhưng nếu mình còn đứng được, mà người kia đứng không nổi, thì nhường là điều nên làm. Phân biệt được như vậy, là biết nghĩ cho người khác. Còn nếu mình khỏe mà vẫn ngồi yên, chỉ vì mình lên xe trước, thì đó không phải là mệt, đó là ích kỷ. Ích kỷ nhỏ, nhưng gieo quả cũng nhỏ mà dai: càng ngày mình càng khó thấy được nỗi khổ của người khác.
Rồi sẽ có một ngày, mình cũng già. Mình cũng lên xe buýt với đôi chân run rẩy, tay xách túi nặng, mong có ai đó nhường cho mình một chỗ ngồi. Lúc đó, mình sẽ hiểu cảm giác của cụ bà hôm nay. Nhân mình gieo hôm nay, quả mình gặt lúc đó. Hôm nay mình nhường ghế cho người già, ngày mai, lúc mình già, sẽ có người trẻ nhường ghế cho mình. Không phải vì người ta nhớ ơn mình, mà vì mình đã góp phần làm cho chuyện nhường ghế trở thành chuyện bình thường. Một xã hội mà người trẻ nhường ghế cho người già, là xã hội mà ai già đi cũng yên tâm.
Sáng mai lên xe buýt, nếu thấy cụ già bước lên, thử đứng dậy một lần xem. Đứng lên, nhường ghế, rồi đứng bám vào thanh vịn, nhìn cụ ngồi xuống thở phào. Chỉ mất một chỗ ngồi, mà được cả một ngày nhẹ nhõm. Một chỗ ngồi nhường đi, gieo được một hạt giống tử tế. Hạt giống đó, rồi sẽ có ngày quay lại với mình, đúng lúc mình cần nhất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư