Bữa cơm tối. Mẹ vừa gắp miếng cá vào bát con vừa nhắc: "Sao dạo này con về trễ hoài vậy?" Con đang bực chuyện ở công ty cả ngày. Nghe câu đó, con đáp lại ngay, giọng cao vút: "Mẹ thì biết gì mà nói hoài!"
Mẹ im. Cả nhà im. Cơm nguội dần. Không ai gắp thêm miếng nào.
Một câu nói thôi. Có mấy giây. Nhưng cả đêm đó mẹ không ngủ được. Còn con, nằm quay mặt vào tường, cũng không ngủ được. Sáng ra, con đi làm như không có gì. Mẹ ở nhà, nấu cơm như không có gì. Mà thật ra, có một cái gì đó đã nứt ra trong nhà.
Trong kinh Pháp Cú có câu kệ nói về lời nói như vậy. Chớ nói lời ác độc. Nói ác, bị nói lại. Khổ thay lời phẫn nộ. Đao trượng phản chạm người. Lời ác độc giống như cây gậy. Mình vung lên đánh người, đầu gậy kia dội ngược lại trúng chính mình. Nói một câu hỗn với mẹ, mẹ đau. Mình cũng đau. Đau cả đêm. Đau cả những ngày sau đó, mỗi lần nhớ lại.
Người ta hay nghĩ cãi cha mẹ là chuyện nhỏ. Con cái lớn rồi, có ý kiến riêng, cãi lại một câu có sao đâu. Nhưng thử đặt mình vào chỗ cha mẹ mà nghĩ. Cha mẹ già rồi. Tai đã nghễnh. Tay đã run. Ăn cũng chậm. Nói cũng chậm. Cả đời lo cho con, đến cuối đời chỉ còn mong con nói với mình một câu nhẹ nhàng. Một câu hỗn của con, với cha mẹ, nặng bằng cả một ngày dài không ai ngó tới.
Trong các câu chuyện tiền thân có một chuyện rất cảm động về hiếu thảo. Chuyện con voi phụng dưỡng mẹ. Thuở xưa, Bồ-tát sinh làm Đại tượng vương ở vùng Tuyết Sơn. Mẹ ngài bị mù. Ngài thường đưa cho bầy voi những quả rừng thật ngon để đem về dâng mẹ. Nhưng bầy voi ăn hết, chẳng đem gì về cho voi mẹ. Khi biết chuyện, ngài quyết định rời đàn, đưa mẹ lên đỉnh núi, để mẹ ở trong hang gần hồ nước, nuôi nấng mẹ rất chu đáo.
Một con voi mà còn biết bỏ cả đàn để nuôi mẹ mù. Còn mình là con người, có khi nào mình bỏ mẹ mình lại phía sau không. Không phải bỏ về mặt tiền bạc. Mà bỏ về mặt lòng. Ở chung một nhà mà như người dưng. Ăn chung một mâm mà không nói với nhau câu nào tử tế.
Phụng dưỡng cha mẹ không chỉ là đưa tiền. Trong ba mươi tám điều hạnh phúc, Đức Phật dạy nết hạnh phụng sự mẹ, nết hạnh phụng sự cha là hai điều hạnh phúc quan trọng. Phụng sự là gì. Là lo thuốc men, chỗ ở, áo quần cho cha mẹ. Nhưng còn hơn thế nữa. Là nói với cha mẹ bằng giọng nhẹ. Là ngồi nghe cha mẹ kể chuyện cũ dù đã nghe mười lần. Là đừng để cha mẹ phải dè chừng từng câu nói với chính con mình.
Còn một điều nữa, ít ai nghĩ tới. Con cái học cách nói năng từ chính cha mẹ. Mình cãi cha mẹ hôm nay, con mình ngồi đó nghe hết. Mai mốt, nó sẽ cãi mình bằng đúng cái giọng đó, đúng những câu đó. Nhân nào quả đó. Quả trổ ngay trong nhà mình, không cần đi đâu xa.
Lỡ nói hỗn rồi thì sao. Thì xin lỗi ngay. Đừng để qua đêm. Đừng đợi đến lễ, đến Tết mới nói. Qua đêm, lời hỗn đã kịp đóng thành cục trong lòng mẹ. Xin lỗi sớm, cục đó tan sớm. Ngại thì viết một tờ giấy nhỏ để trên bàn. "Mẹ ơi, con xin lỗi. Hôm qua con nói hỗn." Vậy thôi cũng đủ.
Cha mẹ già như ngọn đèn cạn dầu. Không biết còn sáng được bao lâu. Mỗi câu nói nhẹ với cha mẹ hôm nay, là một lần mình thắp thêm dầu cho ngọn đèn đó. Mỗi câu hỗn, là một lần mình thổi tắt nó đi một chút.
Cãi cha mẹ một câu, tưởng là thắng. Thật ra là thua. Thua ngay trong lòng mình. Vì sau câu đó, người khó ngủ nhất không phải là mẹ. Mà là chính mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư