Chị Hoa làm giúp việc cho một gia đình trong khu phố. Sáng chị tới, nấu ăn, dọn nhà, giặt giũ, chiều chị về. Lương tháng của chị không cao. Nhưng chị gắn bó với nhà ấy đã năm năm. Người ta hỏi: sao chị không đi chỗ khác lương cao hơn. Chị cười: nhà này đối xử tốt với tôi. Tết nào cũng thưởng. Ốm thì cho nghỉ, còn đưa tiền mua thuốc. Tôi ở đây thấy ấm lòng.
Người chủ nhà ấy có một nguyên tắc: người làm cho mình thì phải được trả xứng đáng. Không phải vì mình giàu. Mà vì mình hiểu: đồng tiền mình trả, là cơm của nhà người ta. Trả thiếu một chút, nhà người ta thiếu một bữa. Trả đúng, người ta yên tâm mà làm. Nhà mình cũng yên.
Trong kinh Thiện Sinh, Phật dạy về bổn phận của người chủ đối với người làm công. Giao việc vừa sức. Lo ăn uống và tiền công. Lo thuốc men khi người làm đau ốm. Nghe thì đơn giản. Nhưng đó là cả một đạo lý: người có quyền trả công thì phải trả cho công bằng. Vì sức lao động của người ta là thật. Mồ hôi của người ta là thật. Đồng tiền trả cho họ cũng phải thật.
Có những người chủ thì ngược lại. Thuê người làm, trả rẻ nhất có thể. Bắt làm quá sức. Ốm thì trừ lương. Tết thì không thưởng. Họ tính toán: tiết kiệm được bao nhiêu. Nhưng họ không tính: người làm oán mình bao nhiêu. Người làm oán, làm việc qua loa. Đồ đạc hư hỏng. Nhà cửa không sạch. Lâu dần, phải đổi người liên tục. Tốn công tuyển lại, tốn tiền dạy lại. Tính ra, chẳng tiết kiệm được gì. Mà còn mất thêm.
Nhân quả của đồng tiền công bằng rất rõ. Trả công xứng đáng, người làm tận tâm. Người làm tận tâm, nhà mình yên ổn. Cả hai bên đều vui. Đó là nhân quả tốt. Còn trả công bèo bọt, người làm làm cho có. Làm cho có, việc hỏng. Việc hỏng, mình phải làm lại. Cuối cùng, người thiệt vẫn là mình.
Có một ông chủ xưởng may. Xưởng ông không lớn. Nhưng công nhân gắn bó với ông cả chục năm. Người ta hỏi bí quyết. Ông nói: tôi không có bí quyết gì. Tôi chỉ trả lương đúng ngày, không bao giờ chậm. Ai ốm thì tôi cho nghỉ, vẫn tính lương. Tết thì thưởng, ít hay nhiều cũng có. Công nhân tin tôi. Tin nhau thì làm ăn mới lâu dài được. Nghe ông nói, mới hiểu: trả công công bằng không phải là ban ơn. Đó là đầu tư. Đầu tư vào lòng tin.
Đồng tiền trả cho người làm thuê còn là một bài học về nhân quả cho con cái mình. Con mình nhìn thấy cha mẹ trả công xứng đáng cho người giúp việc, nó học được sự công bằng. Con mình nhìn thấy cha mẹ bóc lột người làm, nó học được sự tham lam. Cha mẹ không dạy bằng lời. Cha mẹ dạy bằng cách trả tiền.
Có người nói: trả cao thì mình lỗ. Nhưng thử nghĩ: người làm thuê là người ở trong nhà mình, nấu cơm cho con mình ăn, dọn phòng cho con mình ngủ. Mình trả họ rẻ, họ làm qua loa, con mình ăn không ngon, ngủ không yên. Cái lỗ ấy, tính sao cho hết. Trả xứng đáng, là mình đang mua sự yên tâm cho chính nhà mình.
Vậy nên, nếu bạn là người thuê mướn ai đó, hãy trả cho xứng đáng. Đúng việc, đúng sức, đúng ngày. Người ta ốm thì đừng trừ lương. Tết thì có chút thưởng. Không cần nhiều. Chỉ cần cho người ta thấy: công sức của họ được trân trọng.
Chị Hoa vẫn làm giúp việc cho nhà ấy. Năm năm rồi, chị chưa muốn đi đâu. Chị nói: tôi làm ở đây, tôi thấy mình được coi là người, không phải là đồ dùng. Câu nói ấy nghe mà chạnh lòng. Vì có những nơi, người làm thuê không được coi là người. Họ chỉ được coi là tay chân.
Trả công xứng đáng, đó không chỉ là chuyện tiền bạc. Đó là chuyện nhân quả. Đồng tiền công bằng gieo hôm nay, gặt về một mái nhà yên ổn, một tập thể gắn bó, một tiếng thơm lâu dài. Còn đồng tiền bóc lột, gặt về sự oán hận. Oán hận thì không bao giờ mang lại yên ổn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư