Quán cà phê buổi sáng, một anh thanh niên kể chuyện công việc. Cứ ba câu lại chêm một câu chửi thề. Bàn bên cạnh có đứa nhỏ, có người già, anh cũng không để ý. Về nhà, anh chửi thề với vợ, với con. Kẹt xe thì chửi. Mất điện thì chửi. Đội bóng thua thì chửi. Anh nói đó là thói quen, là cách xả stress, là nói cho vui miệng. Có gì đâu mà nghiêm trọng.
Nhưng thử nhìn lại xem. Đứa con nhỏ của anh, mới lên năm, hôm trước đã buột miệng chửi một câu y hệt cha nó. Vợ anh nhăn mặt. Mẹ anh lắc đầu. Đồng nghiệp mới vào làm, nghe anh nói chuyện, ngại không dám bắt chuyện. Đối tác làm ăn, nghe anh văng tục trong buổi họp, đánh giá anh thấp đi vài phần. Tất cả những điều đó, anh đều không hay. Vì với anh, chửi thề chỉ là mấy tiếng nói ra khỏi miệng, gió bay đi là hết.
Trong đạo lý nhà Phật, người ta nói đến ba nghiệp: thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp. Thân là việc làm. Ý là suy nghĩ. Khẩu là lời nói. Khẩu nghiệp, nói cho dễ hiểu, là nghiệp tạo ra từ cái miệng. Sách xưa liệt kê rất rõ: chẳng nói láo, chẳng nói lời thêu dệt, chẳng nói hai lưỡi, chẳng ác khẩu. Ác khẩu là lời nói ác, lời thô tục, lời chửi rủa. Chửi thề nằm ngay trong đó. Không phải chuyện nhỏ. Nó là một trong những nghiệp mà miệng mình gieo mỗi ngày.
Có câu dạy rằng: không nói lời xằng bậy, gian dối điêu ngoa, vu oan giá họa, ắt khẩu nghiệp thanh tĩnh. Thanh tĩnh nghĩa là sạch, là lặng. Cái miệng sạch, thì lòng cũng nhẹ theo. Ngược lại, miệng quen nói lời thô tục, lòng cũng quen với sự thô tục. Ban đầu, chửi thề chỉ là phản ứng. Lâu dần, nó thành thói quen. Thói quen lâu ngày, thành tính cách. Người ta gặp mình, chưa biết mình là ai, đã biết mình hay văng tục. Cái tiếng ấy, theo mình đi khắp nơi.
Nhiều người nói: "Tôi chửi thề nhưng lòng tôi tốt." Lòng tốt thì quý, nhưng lời nói cũng là một phần của con người mình. Người ta không nhìn thấy lòng mình. Người ta chỉ nghe thấy lời mình nói. Mình nói lời tử tế, người ta tin mình tử tế. Mình nói lời thô tục, người ta ngại mình thô tục. Lời nói là bộ mặt của mình trong mắt người khác. Mình không thể nói: "Miệng tôi tục, nhưng lòng tôi tốt", rồi bắt người khác phải tin.
Chửi thề còn gieo nhân quả theo cách rất thực tế. Mình chửi thề trước mặt con, con học theo. Mình chửi thề với vợ, vợ buồn, gia đình mất hòa khí. Mình chửi thề ở chỗ làm, đồng nghiệp xa lánh, cấp trên đánh giá thấp. Mình chửi thề với người lạ ngoài đường, có khi gây ra cãi vã, xô xát. Mỗi câu chửi thề là một hạt giống xấu gieo xuống. Hôm nay gieo, ngày mai mọc. Không mọc thành cây to ngay, nhưng mọc thành thói quen, thành tiếng xấu, thành những rạn nứt nhỏ trong các mối quan hệ.
Đáng sợ nhất là mình không còn nhận ra nữa. Chửi thề thành thói quen, nghĩa là miệng nói ra mà lòng không kịp nghĩ. Giận thì chửi. Vui cũng chửi. Bất ngờ cũng chửi. Không còn phân biệt được lúc nào nên nói, lúc nào không nên nói. Cái miệng chạy trước cái đầu. Đến lúc muốn sửa, mới thấy khó. Vì thói quen đã ăn sâu. Nhưng khó không có nghĩa là không sửa được.
Sửa khẩu nghiệp, bắt đầu từ một việc nhỏ: dừng lại một giây trước khi nói. Giận thì hít một hơi. Muốn chửi thì ngậm miệng lại, đếm một, hai, ba. Một giây ấy đủ để mình hỏi: câu này nói ra có ích gì không? Không nói thì có sao không? Hầu hết trường hợp, không nói cũng chẳng sao. Chuyện kẹt xe, chửi cũng không hết kẹt. Chuyện mất điện, chửi cũng không có điện lại. Chửi chỉ làm mình thêm bực, làm người nghe thêm khó chịu.
Thay vì chửi thề, hãy tập nói khác đi. Bực thì nói: "Tôi đang bực." Mệt thì nói: "Tôi mệt quá." Nói đúng cảm xúc của mình, thay vì văng tục. Ban đầu nghe lạ miệng, nói không quen. Nhưng nói riết rồi quen. Miệng quen nói lời lành, lòng cũng lành theo. Người xung quanh cũng dễ chịu theo. Con cái nghe lời lành, học lời lành.
Khẩu nghiệp không phải chuyện xa vời. Nó nằm ngay trong câu nói hàng ngày của mình. Mỗi ngày mình nói hàng nghìn câu. Mỗi câu là một lần gieo. Gieo lời lành thì gặt hòa khí. Gieo lời ác thì gặt rạn nứt. Chửi thề thành thói quen, là gieo mỗi ngày mà không hay. Nhận ra được điều đó, đã là bước đầu tiên. Bước thứ hai, là từ hôm nay, bớt đi một câu chửi thề. Bớt một câu hôm nay, bớt mười câu ngày mai. Cái miệng sạch dần, cái nghiệp cũng nhẹ dần. Và người khác, khi gặp mình, sẽ nhớ đến mình bằng những lời tử tế, chứ không phải bằng những câu chửi thề.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư