Anh Tuấn năm nay ba mươi tuổi, vẫn ở nhà cha mẹ, vẫn ăn cơm cha mẹ nấu, vẫn để mẹ giặt đồ, vẫn chờ cha đưa tiền mỗi tháng. Anh có đi làm, nhưng lương vừa về tay là tiêu hết. Hết tiền thì về xin cha mẹ. Cha mẹ già rồi, vẫn phải lo cho anh từng bữa ăn, từng đồng tiền điện nước. Có người hỏi sao anh không tự lo, anh cười, nhà mình có cha mẹ lo rồi, lo gì.
Anh Tuấn không phải là người ác. Anh chỉ là người quen được lo. Từ nhỏ tới lớn, cha mẹ lo hết. Lớn lên, vợ lo tiếp. Đi làm, đồng nghiệp lo giùm. Cả đời anh chưa bao giờ phải tự gánh lấy đời mình. Mà người chưa bao giờ tự gánh thì không biết gánh nặng là gì, cũng không biết trưởng thành là gì.
Trong Kinh Đại Bát Niết Bàn, trước khi nhập diệt, Phật dạy các đệ tử một câu mà ai cũng nên khắc vào lòng. Hãy tự mình làm ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính mình. Ngọn đèn là ánh sáng soi đường. Nương tựa là chỗ dựa. Phật dạy rằng mỗi người phải tự thắp đuốc lên mà đi, đừng đợi ai cầm đèn giùm mình. Vì con đường đời của mình, chỉ có mình mới đi được.
Nghe thì có vẻ nặng nề, nhưng thật ra đó là lời thương nhất. Vì người cứ đợi người khác lo cho mình thì sớm muộn gì cũng khổ. Cha mẹ rồi sẽ già, rồi sẽ mất. Vợ chồng rồi cũng có lúc mỗi người một ngả. Bạn bè rồi cũng có gia đình riêng. Không ai có thể lo cho mình cả đời. Người biết tự lo thì khi chỗ dựa mất đi, mình vẫn đứng vững. Người quen ỷ lại thì khi chỗ dựa mất đi, mình ngã quỵ, không biết làm gì.
Nhân quả của thói ỷ lại là mình đánh mất khả năng của chính mình. Người ỷ lại không phải là người không có khả năng. Anh Tuấn cũng khỏe mạnh, cũng thông minh, cũng làm được việc. Nhưng vì lúc nào cũng có người lo giùm, nên khả năng đó không bao giờ được dùng tới. Không dùng thì nó mòn đi. Lâu dần, anh thật sự tin rằng mình không làm được gì. Mà tin như vậy thì càng ỷ lại thêm. Một vòng luẩn quẩn, càng ngày càng khó thoát ra.
Ỷ lại cũng gieo nhân khổ cho người thân. Cha mẹ già rồi mà vẫn phải lo cho con ba mươi tuổi, đó là gánh nặng. Vợ vừa đi làm vừa lo hết việc nhà, đó là gánh nặng. Đồng nghiệp vừa làm việc của mình vừa gánh việc của người khác, đó là gánh nặng. Người ỷ lại tưởng mình đang được thương, nhưng thật ra mình đang làm khổ những người thương mình nhất. Mà làm khổ người thương mình thì quả xấu sẽ quay về với mình, dưới dạng cô đơn và bị bỏ rơi khi mình cần nhất.
Ngược lại, người biết tự nương tựa mình thì nhẹ nhàng vô cùng. Họ không phải là người không cần ai. Họ vẫn cần cha mẹ, cần vợ chồng, cần bạn bè. Nhưng họ không bám víu. Họ tự lo được cho mình, nên khi ở bên người khác, họ cho đi nhiều hơn là lấy đi. Người như vậy đi đâu cũng được quý, vì ở gần họ, người ta thấy nhẹ, không thấy nặng.
Muốn thoát khỏi thói ỷ lại, không cần phải làm gì lớn lao. Chỉ cần bắt đầu tự lo một việc nhỏ mỗi ngày. Tự giặt đồ của mình. Tự nấu một bữa cơm. Tự trả một hóa đơn. Tự giải quyết một việc khó mà trước giờ mình hay nhờ người khác. Mỗi việc nhỏ tự làm được là một lần mình thắp lên ngọn đèn của chính mình. Đèn sáng dần thì đường đi cũng rõ dần.
Anh Tuấn sau này được cha nói một câu, cha già rồi, không lo cho con mãi được. Anh nghe xong, im lặng cả đêm. Sáng hôm sau, anh dậy sớm, tự nấu bữa sáng cho cả nhà. Việc nhỏ vậy thôi, nhưng đó là lần đầu tiên trong đời anh tự lo cho người khác, thay vì chờ người khác lo cho mình. Cha anh ăn bữa sáng đó, cười bảo, ngon. Từ đó, anh tập tự lo từng việc một. Chậm, nhưng chắc.
Đời mình là con đường của mình, không ai đi giùm được. Tự mình làm ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính mình. Đó không phải là ích kỷ. Đó là cách thương mình đúng nhất, và cũng là cách thương người thân nhất. Vì người tự đứng vững thì không còn là gánh nặng cho ai nữa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư