Hai người cùng đi xin việc ở một công ty. Cùng trình độ, cùng kinh nghiệm, cùng trả lời phỏng vấn. Một người được nhận, một người bị loại. Người bị loại về nhà, thở dài: "Nó may hơn mình." Câu nói đó nghe rất quen. Vì trong đời, mỗi khi thấy người khác hơn mình mà không rõ lý do, người ta hay đổ cho hai chữ may mắn.
Nhưng may mắn thật sự từ đâu mà có? Trời cho, hay mình tạo? Nhà Phật trả lời câu này bằng một câu kệ mở đầu Kinh Pháp Cú, câu kệ nổi tiếng nhất: "Ý dẫn đầu các pháp, ý làm chủ, ý tạo. Nếu với ý ô nhiễm, nói lên hay hành động, khổ não bước theo sau, như xe, chân vật kéo. Nếu với ý thanh tịnh, nói lên hay hành động, an lạc bước theo sau, như bóng, không rời hình."
Câu kệ này nói một điều rất đơn giản: mọi chuyện bắt đầu từ trong ý nghĩ của mình. Ý nghĩ thế nào thì lời nói và việc làm thế ấy. Lời nói và việc làm thế ấy thì quả báo thế ấy. Khổ hay vui, may hay rủi, đều bắt đầu từ cái ý đầu tiên. Không phải trời cho, không phải số phận ép, mà là mình tạo, từng ngày, từng việc một.
Người ta hay nhìn thấy phần nổi của may mắn mà không thấy phần chìm. Người được nhận vào làm, có thể trước đó đã chuẩn bị kỹ, đã học thêm, đã tập trả lời phỏng vấn nhiều lần. Người trúng số, có thể trước đó đã giúp đỡ nhiều người, đã sống tử tế nhiều năm. Phần chìm đó không ai thấy, chỉ thấy phần nổi là "may". Nhưng phần nổi không tự nhiên mà có. Nó nổi lên từ phần chìm.
Sách xưa dạy rằng con người làm lành hay làm dữ đều do ba nơi: thân, khẩu và ý. Thân là việc mình làm, khẩu là lời mình nói, ý là điều mình nghĩ. Ba nơi đó, mỗi ngày mình đều gieo nhân. Đi làm đúng giờ là gieo nhân. Nói lời giữ chữ tín là gieo nhân. Nghĩ tốt về người khác là gieo nhân. Những nhân đó, gom lại nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm, sẽ thành một cái phước. Đến lúc cần, phước đó hiện ra dưới hình dạng mà người ta gọi là may mắn.
Ngược lại, người hay nghĩ xấu, hay nói lời cay độc, hay làm việc gian dối, thì cũng đang gieo nhân, nhưng là nhân xấu. Đến lúc quả xấu đến, người ta gọi đó là xui xẻo. Nhưng thật ra, không phải xui, mà là quả của những nhân mình đã gieo. Đổ cho xui thì dễ, nhưng nhìn lại mình thì mới sửa được.
Có người sẽ hỏi: vậy sao có người sống tử tế mà vẫn gặp xui? Có người làm ác mà vẫn may? Câu hỏi này rất thật. Xin thưa, nhân quả không phải là máy bán hàng tự động, bỏ đồng xu vào là ra ngay món đồ. Nhân gieo hôm nay, quả có thể đến ngày mai, cũng có thể đến nhiều năm sau, thậm chí đời sau. Người sống tử tế mà gặp xui, có thể đang trả nghiệp cũ, trong khi nhân lành mới gieo chưa kịp chín. Người làm ác mà vẫn may, có thể đang hưởng phước cũ, trong khi quả ác chưa kịp đến. Nhìn một đoạn ngắn thì thấy bất công, nhìn cả một đời thì sẽ thấy rõ hơn.
Vậy muốn "may" hơn, phải làm sao? Không có cách nào khác ngoài gieo nhân tốt mỗi ngày. Muốn được người khác giúp đỡ lúc khó khăn, thì lúc bình thường hãy giúp đỡ người khác. Muốn được tin tưởng, thì hãy giữ chữ tín trong từng việc nhỏ. Muốn gặp được cơ hội tốt, thì hãy chuẩn bị cho mình đủ giỏi để khi cơ hội đến, mình nắm được. Cơ hội chỉ là may mắn với người đã chuẩn bị. Với người chưa chuẩn bị, cơ hội đến rồi cũng đi.
Có một điều rất thực tế: người hay than mình xui thường ít gieo nhân tốt. Vì thời gian than thở đã lấy mất thời gian làm việc tốt. Ngược lại, người ít than thở, cứ lặng lẽ làm việc tốt mỗi ngày, thì đến một lúc nào đó, người khác sẽ nhìn vào và nói: "Sao người này may thế." Họ không biết rằng cái may đó, người kia đã gieo từ lâu lắm rồi.
Cuối cùng, xin nhớ rằng may mắn không phải là một món quà trời ban cho một số người. May mắn là kết quả của những việc mình đã làm, đang làm, và sẽ làm. Mình không chọn được mình sinh ra trong gia đình nào, nhưng mình chọn được hôm nay mình sống như thế nào. Mỗi việc tốt mình làm hôm nay, là một hạt giống may mắn cho ngày mai. Gieo đủ nhiều, đến một ngày, mình sẽ thấy đời mình "may" hơn, không phải vì trời thương mình hơn người khác, mà vì mình đã gieo nhiều hơn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư