Bữa cơm tối, thằng bé nhìn bát cơm trắng, hỏi mẹ: "Cơm ở đâu ra hả mẹ?" Người mẹ cười: "Từ hạt lúa ngoài đồng. Bác nông dân cấy, gặt, xay, giã, rồi mới thành bát cơm này." Thằng bé tròn mắt: "Lâu thế hả mẹ? Thế mà con ăn có mấy phút là hết." Người mẹ gắp thêm miếng rau cho con: "Ừ. Người ta làm ra vất vả lắm. Mình ăn, mình phải nhớ."
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây. Câu đó người Việt mình nghe từ nhỏ, nhưng lớn lên, nhiều người quên mất. Bát cơm trước mặt, mình ăn như chuyện đương nhiên. Cái áo trên người, mình mặc như chuyện đương nhiên. Ngôi nhà che mưa che nắng, mình ở như chuyện đương nhiên. Đương nhiên mãi, thành ra vô ơn lúc nào không hay.
Trong Kinh Pháp Cú, Phật dạy: vui thay, hiếu kính mẹ! Vui thay, hiếu kính cha! Vui thay, kính Sa-môn! Vui thay, kính hiền thánh! Biết ơn cha mẹ, biết ơn người dạy mình, biết ơn người giúp mình — đó là niềm vui, không phải gánh nặng. Người sống có lòng biết ơn, lòng nhẹ lắm. Người sống vô ơn, lòng lúc nào cũng nặng, vì lúc nào cũng thấy mình thiếu, thấy người ta nợ mình.
Biết ơn bắt đầu từ những người gần nhất. Cha mẹ cho mình thân này, nuôi mình lớn lên, lo cho mình ăn học. Thầy cô dạy mình chữ, dạy mình làm người. Bác nông dân trồng lúa, người công nhân may áo, người quét đường giữ phố sạch — bao nhiêu bàn tay làm nên một ngày bình thường của mình. Mình không thấy họ, không có nghĩa là họ không có. Bát cơm ngon, là nhờ tay người trồng lúa. Cái áo lành, là nhờ tay người thợ may.
Biết ơn không phải chỉ nói "cảm ơn" cho xong. Biết ơn là sống sao cho xứng với cái ơn đó. Cha mẹ vất vả nuôi mình, mình sống đàng hoàng, không làm cha mẹ lo, đó là trả ơn. Thầy cô dạy dỗ mình, mình học cho nên người, đó là trả ơn. Bác nông dân làm ra hạt gạo, mình ăn hết bát cơm, không bỏ thừa, đó là trả ơn. Trả ơn không cần phải lớn lao. Trả ơn bằng cách sống tử tế mỗi ngày là đủ.
Ngược lại, người vô ơn gieo nhân gì? Ăn bát cơm mà chê dở, mặc áo lành mà chê xấu, cha mẹ lo cho mà chê phiền — lòng như vậy, đi đâu cũng thấy thiếu. Người ta giúp mình, mình coi là đương nhiên, đến lúc cần, chẳng còn ai đưa tay. Vì người ta giúp một lần, hai lần, rồi cũng mỏi. Lòng biết ơn là sợi dây giữ người với người. Dây đứt rồi, nối lại khó lắm.
Dạy con biết ơn, cũng bắt đầu từ bữa cơm. Ăn hết bát cơm, không bỏ thừa. Nói cảm ơn người nấu cơm. Nhớ người trồng lúa. Cảm ơn bác nông dân ngoài đồng, cảm ơn cô bán rau ngoài chợ, cảm ơn người đã gánh nước, đã chở gạo về. Những việc nhỏ đó, lặp lại mỗi ngày, thành thói quen. Đứa trẻ có thói quen biết ơn, lớn lên sẽ là người biết ơn: biết ơn cha mẹ, biết ơn thầy, biết ơn bạn bè, biết ơn cả người lạ đã giúp mình một lần trên đường.
Có người nói: biết ơn thì được gì? Được nhiều lắm. Được lòng nhẹ. Được nhà yên. Được người thương. Người biết ơn ít oán trách, ít ganh tị, ít đòi hỏi. Vì trong lòng họ đầy rồi — đầy những điều tốt đẹp người khác đã làm cho mình. Lòng đầy thì không còn chỗ cho oán giận chen vào.
Nhân quả của lòng biết ơn rất rõ. Nhớ ơn, gieo nhân lành, quả là sống trong tình thương, đi đâu cũng có người giúp, người quý. Quên ơn, gieo nhân vô ơn, quả là sống trong cô đơn, lúc cần không ai ở bên. Bát cơm hôm nay, là từ bàn tay hôm qua. Ăn quả, nhớ kẻ trồng cây. Nhớ rồi, sống cho xứng. Đó là cách trả ơn đẹp nhất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư