Có một người đàn ông làm ăn rất phát. Mấy năm trước còn chạy xe ôm, giờ đã có nhà lầu, xe hơi, tiền gửi ngân hàng. Ai cũng bảo anh ta giỏi, số tốt.
Nhưng đêm nào anh ta cũng khó ngủ. Tiền nhiều, mà lo cũng nhiều. Lo mất, lo bị lừa, lo con cái hư vì tiền, lo vợ chồng cãi nhau vì tiền. Anh ta nói với bạn: hồi nghèo, ngủ ngon hơn bây giờ.
Câu chuyện ấy không hiếm. Tiền nhiều chưa chắc đã yên. Có khi tiền càng nhiều, lòng càng không yên.
Phật dạy trong Kinh Thập Thiện Nghiệp Đạo, ý nghiệp có một điều là không tham muốn. Tham năm món dục lạc ở đời, trong đó có của cải. Tham của cải thì phải đày đọa tấm thân làm cho có nhiều tiền của, nhiều khi phải dùng mưu sâu, chước độc để hại người đoạt của. Nghe thì nặng, mà đúng với nhiều chuyện đời.
Người tham tiền, ban đầu chỉ muốn đủ sống. Đủ sống rồi lại muốn khá hơn người. Khá hơn người rồi lại muốn giàu nhất. Giàu nhất rồi lại sợ mất. Cái muốn không có điểm dừng. Có bao nhiêu cũng thấy thiếu. Thiếu thì khổ. Khổ thì lại càng muốn có thêm. Vòng luẩn quẩn ấy, không có lối ra.
Cách ra khỏi vòng ấy là biết tri túc. Tri túc nghĩa là biết đủ. Cơm ăn chỉ cần đủ no, áo mặc chỉ cần đủ ấm, nơi ở chỉ cần có chỗ tránh mưa tránh nắng. Người biết đủ thì không bị vật chất ràng buộc, lòng nhẹ nhàng, mau được giải thoát. Người không biết đủ thì có cả núi vàng cũng vẫn thấy thiếu.
Nói vậy không có nghĩa là không được làm giàu. Làm giàu bằng sức lao động chân chính, bằng trí tuệ, bằng sự tử tế, thì giàu là tốt. Giàu mà giúp được người khác, giàu mà con cái được học hành, giàu mà cha mẹ được an dưỡng, cái giàu ấy đáng quý.
Nhưng làm giàu bằng cách hại người thì khác. Trong sách Tam Quy, Ngũ Giới, Hòa thượng Thích Thanh Từ có viết: do động cơ tham lam ác độc, sự kiện xảy ra như thế này lại nói thế khác, sửa trái làm mặt, đổi phải thành quấy, khiến người mắc họa. Người nói như thế trái với đạo đức, mất cả lòng nhân.
Lời ấy nói về nói dối vì tham, nhưng cũng đúng cho mọi việc làm vì tham. Cân non, đong thiếu, hàng giả, hàng nhái, lừa đảo, trốn thuế, tất cả đều bắt đầu từ lòng tham. Tiền kiếm được bằng cách ấy, cầm trong tay mà lòng không yên. Vì biết rõ mình đã làm gì.
Có người bảo: tôi làm vậy mà vẫn giàu, vẫn khỏe, có sao đâu. Xin thưa: quả chưa đến không có nghĩa là không có. Hạt xấu gieo xuống, quả xấu cần thời gian mới trổ. Như người ăn đồ độc, lúc ăn thì ngon, đến khi phát bệnh thì đã muộn.
Tiền bạc, xét cho cùng, chỉ là phương tiện. Phương tiện để sống, để nuôi gia đình, để giúp người. Người coi tiền là mục đích thì cả đời làm nô lệ cho tiền. Người coi tiền là phương tiện thì làm chủ được tiền.
Trong đời thường, có mấy cách để tiền không làm khổ mình.
Thứ nhất, kiếm tiền sạch. Tiền sạch thì tiêu an, ngủ yên. Tiền bẩn thì tiêu cũng lo, giữ cũng lo. Một đồng tiền sạch đáng giá hơn mười đồng tiền bẩn. Vì đồng tiền sạch không mang theo quả xấu.
Thứ hai, tiêu tiền có chừng mực. Kiếm được mười, tiêu bảy, để dành ba. Đừng tiêu hết những gì mình kiếm được để chạy theo người khác. Người ta mua xe sang, mình cũng mua xe sang. Người ta xây nhà to, mình cũng xây nhà to. Chạy theo như vậy, bao nhiêu tiền cũng không đủ.
Thứ ba, dùng tiền giúp người. Tiền giữ mãi trong tủ thì chỉ là giấy. Tiền đem giúp người khó khăn thì thành phước. Người giàu mà biết cho đi thì giàu thật. Người giàu mà chỉ biết giữ thì nghèo trong lòng.
Thứ tư, đừng để tiền xen vào tình thân. Nhiều gia đình tan vỡ vì tiền. Anh em kiện nhau vì đất đai. Cha mẹ con cái giận nhau vì chia của. Tiền bạc chia không đều thì sinh oán. Oán thì sinh thù. Thù thì cả đời không nhìn mặt nhau. Cái giá ấy, có đáng không?
Có một câu nói trong dân gian: tiền bạc phân minh, ái tình dứt khoát. Tiền bạc rõ ràng thì tình cảm mới bền. Anh em ruột thịt, vay mượn nhau cũng nên ghi rõ, trả đúng hẹn. Đừng vì là người nhà mà mập mờ. Mập mờ thì sinh nghi ngờ. Nghi ngờ thì sinh rạn nứt.
Cuối cùng, hãy nhớ: tiền nhiều chưa chắc đã yên, nhưng lòng yên thì tiền ít cũng đủ. Người lòng yên, ăn cơm rau mà ngon, ngủ giường tre mà sâu. Người lòng không yên, ăn sơn hào hải vị mà nhạt, nằm nệm êm mà trằn trọc.
Cho nên, đừng hỏi làm sao để có nhiều tiền hơn. Hãy hỏi làm sao để lòng mình yên hơn với số tiền mình đang có. Trả lời được câu ấy, thì tiền ít hay nhiều cũng không còn là vấn đề lớn nữa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư