🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Nhân quả – nghiệp báo

Nói thật, không giận: gieo nhân thiện bằng lời nói mỗi ngày

Nhân quả – nghiệp báo · 8 phút đọc

Sáng sớm ở chợ, một bà bán rau đang dọn hàng thì có khách tới hỏi giá. Bà đang mệt vì dậy từ ba giờ sáng, nên đáp lại một câu cộc lốc. Người khách nghe xong, im lặng quay đi, sang mua hàng của người bên cạnh. Bà bán rau ngồi đó, nhìn theo, lòng vừa bực vừa tiếc. Mất một người khách quen, chỉ vì một câu nói. Mà câu nói đó, bà cũng không cố ý. Nó chỉ bật ra trong lúc mệt.

Chuyện như vậy xảy ra mỗi ngày, ở chợ, ở nhà, ở chỗ làm. Một câu nói bật ra lúc mệt, lúc bực, lúc vội, có thể làm mất một mối quan hệ, làm đau một người thân, làm hỏng một ngày của ai đó. Mình thường nghĩ lời nói thì nhẹ, nói xong là bay mất. Nhưng thật ra lời nói không bay mất. Nó ở lại trong lòng người nghe, có khi ở lại rất lâu. Một câu nói hiền, người ta nhớ mãi. Một câu nói nặng, người ta cũng nhớ mãi.

Kinh Pháp Cú có một câu làm điểm tựa cho bài này: Nói thật, không phẫn nộ, của ít, thí người xin, nhờ ba việc lành này, người đến gần thiên giới. Nói bằng lời thường thì là: nói lời thật, giữ lòng không giận, và cho đi dù chỉ một chút, đó là ba việc lành đưa mình đến gần an lạc. Ba việc này, mình đều làm được ngay hôm nay, không cần đợi giàu, không cần đợi rảnh, không cần đợi ai khen.

Sách Phật Giáo của Trần Trọng Kim nói rõ: nghiệp có ba thứ, là thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp. Khẩu nghiệp là nghiệp do lời nói mà thành. Một câu nói nặng hôm nay không dừng ở một câu. Nó kéo theo câu thứ hai, câu thứ ba. Hôm nay mình nói xấu người ta một câu, mai gặp người ta mình lại thấy ngại, rồi lại nói thêm một câu để lấp cái ngại đó. Cứ vậy, lời nói buộc chặt mình lại, như sợi dây càng lúc càng thắt chặt. Lời nói xấu không chỉ làm đau người nghe. Nó còn trói chính mình, vì mỗi lần nói ra, mình lại phải sống với lời mình đã nói.

Lời nói trong nhà là chỗ gieo nhân nhiều nhất, vì ở nhà mình nói nhiều nhất, và nói lúc mệt nhất. Chồng đi làm về mệt, vợ hỏi một câu, chồng đáp cộc. Vợ đang bực chuyện con, chồng hỏi một câu, vợ đáp nặng. Không ai cố ý làm đau ai. Nhưng lời nói lúc mệt thì sắc như dao. Dao cắt vào người thân, người thân đau, rồi người thân lại nói lại một câu sắc hơn. Cứ như vậy, một buổi tối yên lành biến thành một buổi tối nặng nề, chỉ vì vài câu nói.

Thực tập gieo nhân thiện bằng lời nói bắt đầu bằng một việc rất nhỏ: dừng lại ba giây trước khi nói. Khi mình sắp nói một câu lúc đang bực, mình dừng lại, thở một hơi, rồi mới nói. Ba giây đó không làm mất đi điều mình muốn nói. Nó chỉ làm cho lời mình nói ra bớt sắc, bớt làm đau người nghe. Nhiều câu nói, nếu chậm lại ba giây, mình sẽ nói khác đi, hoặc không nói nữa. Và không nói câu đó, chính là mình vừa gieo một nhân lành.

Rồi mình tập nói thật, nhưng nói hiền. Nói thật không có nghĩa là nói thẳng, nói tuột ra hết, mặc kệ người nghe đau hay không. Nói thật mà nói hiền là mình nói đúng sự thật, nhưng chọn lời cho người ta nghe được, chọn lúc cho người ta tiếp nhận được. Thay vì nói anh lúc nào cũng vô tâm, mình nói hôm qua em cần anh mà anh không có nhà, em thấy buồn. Một câu nói về việc, khác hẳn một câu nói về con người. Câu nói về việc thì người ta sửa được. Câu nói về con người thì người ta chỉ thấy mình bị chê.

Cuối cùng, mình tập khen đúng lúc và xin lỗi đúng lúc. Một lời khen chân thành, nói đúng lúc, có thể làm người ta vui cả ngày. Khen con nấu cơm ngon, khen vợ mặc áo này đẹp, khen chồng sửa được cái quạt hỏng. Những lời khen nhỏ đó không tốn tiền, mà gieo nhân rất lớn. Còn khi mình lỡ nói nặng, mình xin lỗi ngay, đừng để qua đêm. Một câu xin lỗi đúng lúc có thể gỡ được cả một nút thắt mà cả tuần sau cũng không gỡ được.

Tối nay, trước khi đi ngủ, mình thử nhớ lại hôm nay mình đã nói những gì. Có câu nào làm người khác vui không. Có câu nào làm người khác đau không. Không cần tự trách mình. Chỉ cần nhìn rõ. Ngày mai, mình nói ít đi một câu nặng, thêm vào một câu hiền. Lời nói là hạt giống mình gieo mỗi ngày. Gieo hạt hiền, mình gặt quả hiền. Gieo hạt nặng, mình gặt quả nặng. Chọn hạt nào, là quyền của mình, trong từng câu nói.

Có một điều nữa về lời nói mà mình nên nhớ: lời nói không chỉ gieo nhân với người nghe, mà còn gieo nhân với chính mình. Người hay nói lời nặng, lâu ngày lòng mình cũng nặng theo. Người hay nói lời hiền, lâu ngày lòng mình cũng hiền theo. Mình nói gì nhiều, mình thành người như vậy. Cho nên giữ lời nói hiền không chỉ là thương người khác. Giữ lời nói hiền còn là thương chính mình, là giữ cho lòng mình mỗi ngày một nhẹ, một sáng hơn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú (Thích Minh Châu dịch) — Phẩm Phẫn Nộ, kệ 224
• Phật Giáo (Trần Trọng Kim) — tr. 34 (thân/khẩu/ý nghiệp)
Bài liên quanÝ vừa khởi, thiện ác đã phân: nghiệp bắt đầu từ trong đầuQuả chưa tới không phải quả không tới: vì sao quả báo đến chậmLàm lành không cần ai biết: phước lặng lẽ mà bền