Cậu bé mười hai tuổi đi siêu thị với mẹ. Lúc mẹ không để ý, cậu bỏ một thanh kẹo vào túi áo. Về nhà, cậu ăn thanh kẹo ấy mà thấy ngon hơn mọi thanh kẹo khác. Không phải vì kẹo ngon, mà vì cảm giác lấy được mà không ai biết. Cảm giác ấy, nếu không ai sửa, sẽ lớn dần theo cậu.
Lớn lên, cậu lấy những thứ lớn hơn. Lấy tiền của công ty một ít, nghĩ rằng công ty giàu, mất một ít không sao. Lấy giờ làm của chủ, đi trễ về sớm, nghĩ rằng ai cũng vậy. Mỗi lần lấy, cậu đều có lý do. Nhưng lý do nào cũng chỉ là cái cớ cho một thói quen đã bắt đầu từ thanh kẹo năm mười hai tuổi.
Kinh Pháp Cú dạy: "Ai ở đời sát sinh, nói láo không chân thật, ở đời lấy không cho, qua lại với vợ người, uống rượu men, rượu nấu, người ấy ở đời này, tự đào gốc của mình." "Lấy không cho" là bốn chữ ngắn gọn mà bao hết mọi thứ trộm cắp, từ thanh kẹo đến cả gia tài. Lấy cái không phải của mình, dù nhỏ, cũng là lấy không cho. Và người lấy thì tự đào gốc của mình, đào từng chút một, đến lúc gốc bật thì cây đổ.
Trong kinh khác, Phật dạy gọn hơn: "Chớ làm các điều ác, vâng làm các điều lành, tự thanh tịnh tâm ý, là lời chư Phật dạy." Chớ làm các điều ác, kể cả điều ác nhỏ. Vì điều ác không có loại nhỏ. Nó chỉ có loại chưa lớn. Hạt giống nào cũng nhỏ lúc mới gieo. Nhưng hạt ớt thì mọc thành cây ớt, không bao giờ mọc thành cây xoài.
Trộm cắp nhỏ nguy hiểm ở chỗ nó không bị phát hiện ngay. Lấy một cây bút ở công ty, lấy ít giấy in về nhà, lấy cắp thời gian, lấy cắp ý tưởng của người khác, lấy cắp lòng tin bằng cách nói quá sự thật. Những thứ ấy không ai bắt, không ai phạt, nên người ta tưởng là không sao. Nhưng nhân quả không cần ai bắt. Nó ghi lại hết, rồi trả lại đủ.
Cái giá của trộm cắp nhỏ không nằm ở món đồ. Nó nằm ở chỗ người lấy dần mất đi sự ngay thẳng. Người ngay thẳng thì đi đâu cũng ngẩng đầu. Người hay lấy cắp thì đi đâu cũng sợ bị phát hiện. Sợ lâu ngày thành lo âu, lo âu thành mất ngủ, mất ngủ thành bệnh. Một thanh kẹo năm xưa, trả giá bằng cả một đời không yên.
Với con trẻ, cha mẹ phải sửa ngay từ lần đầu. Đừng cười xòa khi con lấy đồ của bạn. Đừng bảo "nhỏ mà, có gì đâu". Hãy dạy con trả lại, xin lỗi, và hiểu rằng của người khác thì không lấy, dù mình thích đến mấy. Dạy con ngay thẳng từ nhỏ thì lớn lên con không cần ai dạy nữa. Bỏ qua lần đầu thì sẽ có lần thứ hai, lần thứ ba, đến lúc muốn sửa thì đã muộn.
Với người lớn, sửa cũng chưa muộn. Đã từng lấy thì dừng lại. Đã từng lấy của ai thì tìm cách trả, dù bằng cách khác. Trả bằng tiền, bằng việc tốt, bằng sự giúp đỡ. Quan trọng là lòng mình quyết dừng. Nhân quả không phải là cái máy phạt không thương tiếc. Nó là quy luật. Dừng gieo nhân xấu thì quả xấu cũng dừng lại.
Người xưa nói, của phi nghĩa thì không bền. Tiền kiếm bằng cách không ngay thẳng thì cũng đi bằng cách không ngay thẳng. Được nhanh thì mất nhanh. Còn của kiếm bằng mồ hôi, bằng ngay thẳng, thì giữ được lâu, xài được yên.
Hôm nay, hãy nhìn lại xem mình có đang lấy gì không phải của mình không. Một chút thời gian, một chút đồ đạc, một chút công sức của người khác. Nếu có, dừng lại. Dừng sớm thì gốc chưa bật. Cây ngay thẳng còn đứng được lâu. Và mình còn ngẩng đầu mà sống, không sợ ai, không sợ chính mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư