Buổi chiều ở văn phòng, chị Lan gom mấy cây bút bi, một xấp giấy in vào túi xách. Chị cười: đồ công ty ấy mà, lấy một ít có sao đâu. Về nhà, chị kể với chồng như một chuyện vui. Không ai nói gì. Chuyện nhỏ quá, chẳng ai buồn để ý.
Nhưng mà, cái nhỏ đó nó quen tay lắm. Hôm nay một cây bút, mai một cuộn giấy, mốt một cái kẹp tài liệu. Rồi có hôm chị mang cả hộp mực in về cho con học. Chị vẫn thấy mình là người tốt. Chị đâu có ăn trộm. Chị chỉ lấy đồ của công ty thôi. Mà đồ công ty thì có ai mất mát gì đâu, đúng không?
Có một cậu sinh viên tôi quen. Lần đầu, cậu lấy một gói kẹo trong siêu thị, nhét vội vào túi áo. Tim đập thình thịch, tay run run, nhưng ra khỏi cửa không ai gọi lại. Cậu thở phào. Lần thứ hai dễ hơn. Lần thứ ba, cậu không còn run nữa. Đến lần thứ mười, cậu lấy cả một chiếc tai nghe. Rồi cậu bị bắt. Cậu khóc, cậu nói: em không hiểu sao mình lại đi đến bước này. Thật ra, bước đầu tiên đã đi từ cái gói kẹo rồi. Chỉ là lúc đó, cậu chưa nhìn ra.
Trong đạo Phật, có một lời dạy rất giản dị về chuyện này. Con đường sống đúng, gọi là chánh nghiệp, bắt đầu bằng việc từ bỏ ba thứ: không sát sinh, không lấy của không cho, không tà dâm. Lấy của không cho, tức là lấy thứ người ta chưa cho mình. Nghe thì đơn giản, nhưng nó bao hết mọi chuyện. Từ cây bút ở văn phòng, đến gói kẹo trong siêu thị, đến tiền lẻ trong ví của mẹ mà đứa nhỏ lén lấy đi mua quà vặt.
Nhiều người nghĩ, trộm là phải to. Phải đột nhập, phải lấy cả đống tiền, mới gọi là trộm. Còn lấy vặt thì không tính. Nhưng mà nhân quả đâu có tính theo số tiền. Nhân quả tính theo cái tâm lúc mình đưa tay ra. Lúc đó, mình biết rõ đây không phải của mình. Mình biết người ta chưa cho. Vậy mà mình vẫn lấy. Cái biết đó, cái quyết định đó, mới là hạt giống. Hạt giống thì nhỏ, nhưng nó nảy mầm theo đúng bản chất của nó.
Hạt giống của việc lấy vặt sẽ lớn lên thế nào? Đầu tiên, nó làm mình quen với việc lén lút. Lấy được một lần, lần sau thấy dễ hơn. Rồi dần dần, mình không còn thấy áy náy nữa. Cái ranh giới trong lòng mình bị xói mòn từng chút một, như bờ sông bị nước cuốn đi mà mình không hay. Đến một ngày, có cơ hội lấy thứ lớn hơn, tay mình cũng đưa ra tự nhiên như vậy. Lúc đó, mình mới giật mình: ủa, sao mình lại thành ra thế này?
Thứ hai, nó lấy mất sự bình an của mình. Người lấy đồ, dù không ai biết, trong lòng vẫn biết. Đi ngang camera là chột dạ. Nghe ai nhắc đến chữ trộm là giật mình. Sống mà cứ phải giấu một chuyện, mệt lắm. Cái giá đó, không ai thu, nhưng mình tự trả mỗi ngày.
Thứ ba, nó lấy mất lòng tin của người khác. Một lần bị phát hiện, người ta sẽ không còn tin mình nữa. Mất tiền thì kiếm lại được. Mất lòng tin thì khó lắm. Có khi cả đời làm lại vẫn không đủ. Một cây bút có mấy ngàn, nhưng một đời ngay thẳng thì không mua lại được bằng tiền.
Vậy thì, tập ngược lại có khó không? Không khó đâu. Bắt đầu từ chuyện nhỏ nhất. Đồ của công ty, hỏi rồi mới lấy. Đồ của người khác, người ta cho thì mới nhận. Tiền lẻ trong ví của mẹ, xin rồi mới lấy. Mỗi lần mình dừng tay lại, mình đang gieo một hạt khác: hạt của sự ngay thẳng. Hạt đó cũng nhỏ thôi, nhưng nó cũng lớn lên theo đúng bản chất của nó. Lớn lên thành thói quen. Thói quen thành tính cách. Tính cách thành cả một đời sống mà mình không phải giấu giếm điều gì.
Có người hỏi: vậy lỡ trước đây mình đã lấy vặt thì sao? Thì dừng lại. Trả lại được thì trả. Không trả được thì bù đắp bằng cách khác: sống ngay thẳng từ hôm nay, giúp đỡ người khác, và đừng lặp lại nữa. Nhân đã gieo thì quả sẽ tới, nhưng nhân mới mình gieo hôm nay cũng sẽ cho quả của nó. Đời mình không bị khóa chặt bởi một lần lỡ tay. Nó được viết tiếp bằng bàn tay của mình, ngay bây giờ.
Chiều nay, trước khi bỏ một thứ gì không phải của mình vào túi, mình dừng lại một giây. Hỏi lòng mình một câu: người ta đã cho mình chưa? Nếu chưa, thì để nó lại. Một giây đó thôi, mà giữ được cả một đời ngay thẳng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư