Có những cơn đau đến bất ngờ. Đau lưng vì ngồi lâu. Đau đầu vì mất ngủ. Đau khớp khi trời trở lạnh. Đau răng, nhức đến tận óc. Người ta uống thuốc, chườm nóng, xoa bóp, đủ cách. Nhưng có những lúc, thuốc chưa ngấm, mà cơn đau thì vẫn còn đó. Nằm một chỗ, không làm được gì, chỉ còn biết chịu đựng. Lúc ấy, lòng người ta hay quẫy. Quẫy vì đau. Quẫy vì bực. Quẫy vì sợ: không biết cơn đau này bao giờ mới hết. Có khi nào nặng hơn không?
Có một cách chịu đau mà người xưa vẫn dùng, giản dị lắm: niệm Phật. Không phải niệm để cơn đau biến mất ngay. Mà niệm để lòng mình đừng quẫy theo cơn đau. Cơn đau còn đó. Nhưng lòng không quẫy nữa. Đau ở thân, mà không đau ở tâm. Nghe thì tưởng như chuyện thần thoại. Nhưng thử làm sẽ thấy: khi miệng niệm Phật, tâm theo câu niệm, thì cơn đau vẫn còn, nhưng nó không còn chiếm hết cả con người mình nữa. Nó chỉ còn là một chỗ đau trên thân. Còn lòng mình, thì đang ở nơi câu niệm.
Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật kể về người hạ phẩm hạ sanh, cả đời làm ác, lúc lâm chung gặp thiện tri thức dạy niệm Phật. Người ấy xưng danh hiệu, chí tâm khiến tiếng xưng danh chẳng dứt đủ mười niệm. Do xưng danh hiệu Phật, nên trong mỗi niệm trừ tám mươi ức kiếp tội sanh tử. Lúc mạng chung, thấy kim liên hoa dường như mặt nhựt trụ trước người ấy. Trong khoảng một niệm, liền được vãng sanh về thế giới Cực Lạc. Một người sắp chết, thân thể đã kiệt quệ, mà mười niệm còn có sức mạnh như vậy. Huống gì mình, chỉ đang đau nhức, thân còn khỏe, mà niệm Phật thì sao lại không có sức mạnh?
Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật cũng dạy: nơi thân hiện tại được niệm Phật tam muội. Nghĩa là ngay trong thân này, ngay trong lúc còn sống, người niệm Phật có thể đạt được niệm Phật tam muội, là trạng thái tâm an định nơi câu niệm Phật. Không phải đợi đến khi chết mới được. Ngay lúc đau, niệm Phật mà tâm an định được, thì đó chính là niệm Phật tam muội. Cơn đau không hết, nhưng tâm đã an. Mà tâm an rồi, thì cơn đau cũng nhẹ đi một nửa.
Kinh A Di Đà tả cõi Cực Lạc là nơi không có các sự khổ. Người nghe kinh, ai cũng mong được về nơi không có khổ. Nhưng trước khi về được nơi không có khổ, mình phải tập sống với khổ ngay ở đây. Đau nhức là một loại khổ. Bệnh tật là một loại khổ. Già yếu là một loại khổ. Không ai tránh được. Nhưng người niệm Phật thì khác: khổ vẫn đến, nhưng tâm không khổ theo. Thân đau, mà lòng không đau. Đó là bước đầu tiên để về cõi không có khổ. Không phải đợi đến khi hết khổ mới tu. Mà tu ngay trong lúc đang khổ.
Có một ông cụ bị đau khớp nhiều năm. Trời trở lạnh là đau. Đêm nằm, đau đến không ngủ được. Ông kể: hồi trước, mỗi lần đau, ông hay rên rỉ, hay cáu gắt với con cháu. Càng cáu, càng đau. Về sau, có người chỉ cho ông niệm Phật khi đau. Ông làm theo. Đau thì niệm. Niệm chậm. Niệm theo hơi thở. Ông nói: niệm được một lúc, thì thấy cơn đau vẫn còn đó, nhưng mình không còn chú ý đến nó nữa. Mình chú ý đến câu niệm. Đau thì vẫn đau, nhưng lòng thì yên. Yên rồi, thì ngủ được. Ngủ được, thì sáng dậy đỡ đau hơn. Ông không nói niệm Phật chữa được bệnh khớp. Ông chỉ nói: niệm Phật làm cho mình chịu đau được. Mà chịu đau được, thì đã là đỡ khổ lắm rồi.
Đó là điều thực tế nhất. Niệm Phật không thay thế thuốc men. Ai đau thì vẫn phải đi khám, vẫn phải uống thuốc, vẫn phải nghe lời bác sĩ. Niệm Phật chỉ làm một việc: giữ cho lòng mình đừng quẫy. Khi thân đau, lòng hay quẫy theo hai cách. Một là sợ hãi: sợ bệnh nặng thêm, sợ tốn tiền, sợ làm phiền con cháu. Hai là bực bội: bực vì sao mình lại đau, bực vì sao người khác khỏe mà mình đau, bực vì uống thuốc mãi không khỏi. Sợ hãi và bực bội làm cơn đau nặng thêm. Người ta gọi là đau chồng đau. Thân đau một, lòng đau mười. Niệm Phật cắt được cái đau thứ mười ấy. Thân vẫn đau một, nhưng lòng không đau thêm nữa.
Có người hỏi: đau quá thì làm sao niệm nổi? Đúng, đau dữ dội thì khó niệm. Nhưng niệm Phật khi đau không cần phải niệm nhiều. Chỉ cần niệm được một câu thôi, cũng đã là một lần đưa tâm mình ra khỏi cơn đau. Niệm một câu, rồi lại niệm một câu nữa. Đau quá thì niệm thầm. Niệm thầm không nổi thì chỉ cần nghe tiếng niệm trong lòng. Miễn là có một câu niệm làm chỗ bám, thì lòng mình không trôi theo cơn đau nữa. Như người bị nước cuốn, bám được một cành cây, thì không bị cuốn đi nữa. Câu niệm Phật chính là cành cây ấy.
Cho nên, lần tới, khi cơn đau đến, xin hãy thử. Đừng vội rên rỉ. Đừng vội cáu gắt. Hãy nằm yên, thở một hơi, rồi niệm thầm: Nam Mô A Di Đà Phật. Niệm chậm. Niệm đều. Cơn đau còn đó, thì cứ để nó còn đó. Mình không đuổi nó đi. Mình chỉ không đi theo nó nữa. Niệm được mười câu, thì mười câu ấy là mười lần lòng mình không quẫy. Niệm được một trăm câu, thì một trăm lần lòng mình được yên. Thân đau, mà lòng yên, thì cơn đau cũng chỉ còn một nửa. Và một nửa ấy, mình chịu được.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư