Có một buổi chợ, tôi thấy một người đàn bà đứng trước sạp vải rất lâu. Bà cầm tấm vải lên, đặt xuống. Cầm lên, đặt xuống. Mắt bà sáng lên mỗi lần chạm vào tấm vải. Nhưng tay bà cứ chần chừ. Cuối cùng bà thở dài, đặt vải xuống, đi về. Tôi hỏi sao bà không mua. Bà cười. Bà bảo, nhà còn ba tấm vải chưa may. Mua thêm là tham. Tôi về niệm Phật cho qua cơn tham đó.
Câu nói của bà làm tôi nhớ mãi. Không phải vì bà đạo đức cao siêu. Mà vì bà thành thật. Bà thấy rõ cơn tham của mình. Thấy nó nổi lên. Thấy nó muốn mình mua. Và bà không chạy theo nó. Bà niệm Phật cho nó qua đi.
Tham là gì. Kinh A Di Đà, trong phần giải thích về đời ác ngũ trược, có kể tới phiền não trược. Đó là các tâm niệm bất thiện như tham, sân, si, mạn, bất tín. Tham đứng đầu trong danh sách đó. Không phải ngẫu nhiên. Vì tham là gốc của nhiều khổ khác. Tham tiền thì lo giữ tiền. Tham danh thì sợ mất danh. Tham ăn thì hại thân. Tham càng nhiều, lo càng nhiều.
Nhưng tham khó thấy lắm. Sân thì dễ thấy. Mình nổi giận thì mặt đỏ, tiếng to, ai cũng biết. Tham thì kín đáo hơn. Nó len vào lòng mình một cách nhẹ nhàng. Thấy món đồ đẹp thì muốn. Thấy người ta có thì mình cũng muốn có. Thấy cơ hội kiếm tiền thì muốn chụp lấy. Lúc đầu chỉ là muốn. Rồi muốn thành thèm. Thèm thành không chịu được. Tới lúc đó, mình đã bị tham dắt đi mà không hay.
Niệm Phật giúp thấy tham như thế nào. Câu niệm giống như một ngọn đèn nhỏ trong lòng. Đèn sáng lên, mình mới thấy trong lòng có gì. Không niệm, lòng tối, tham vào lúc nào cũng không biết. Có niệm, lòng sáng, tham vừa ló đầu ra là mình thấy ngay. Thấy rồi thì sao. Thấy rồi thì gọi tên nó. À, tham đây. Mình đang tham. Gọi được tên nó, là mình đã tách khỏi nó một bước. Nó là nó. Mình là mình. Mình không phải là cơn tham.
Rồi niệm một câu. Nam Mô A Di Đà Phật. Niệm chậm. Niệm rõ. Một câu niệm là một khoảng lặng. Trong khoảng lặng đó, cơn tham không được nuôi thêm. Nó đói. Nó yếu đi. Niệm thêm một câu nữa. Nó yếu thêm một chút. Không cần đánh nhau với tham. Chỉ cần không nuôi nó. Tham không được nuôi thì tự nó tan.
Có người bảo, tham thì ai chẳng có. Có tham mới có động lực làm ăn. Tôi không phủ nhận. Muốn sống tốt hơn là chuyện thường. Muốn lo cho gia đình là chuyện tốt. Nhưng tham khác với muốn. Muốn là biết mình cần gì. Tham là không biết đủ. Muốn thì dừng được. Tham thì không dừng được. Có một rồi muốn hai. Có hai rồi muốn mười. Tới lúc có mười rồi vẫn thấy thiếu. Đó là tham.
Cách phân biệt đơn giản nhất là hỏi mình một câu. Nếu không có thứ này, mình có sống được không. Nếu sống được mà vẫn cứ phải có bằng được, thì đó là tham. Nếu sống không được, thiếu nó thì khổ thật, thì đó là cần. Niệm Phật giúp mình hỏi câu đó một cách bình tĩnh. Không hỏi trong lúc đang thèm. Mà hỏi sau khi đã niệm vài câu, lòng đã lặng xuống.
Bà bán vải ở chợ đã làm đúng như vậy. Bà thấy tấm vải đẹp. Bà muốn mua. Rồi bà thấy nhà còn ba tấm chưa may. Bà niệm Phật. Cơn tham qua đi. Bà đi về tay không. Nhưng lòng bà nhẹ. Bà không mang thêm một tấm vải về nhà. Nhưng bà mang về một lần chiến thắng nhỏ. Thắng chính mình.
Vậy nên, lần sau thấy tham nổi lên, đừng sợ. Đừng tự trách mình tham. Tham nổi lên là chuyện thường. Quan trọng là mình làm gì sau đó. Thấy tham. Gọi tên nó. Niệm một câu. Rồi thôi. Một câu niệm không làm mình hết tham ngay. Nhưng mỗi lần như vậy, tham yếu đi một chút. Và mình mạnh lên một chút. Tích dần lại, tới một ngày mình sẽ thấy, những thứ ngày xưa mình thèm khát, bây giờ nhìn lại chỉ cười. Hóa ra mình đã từng muốn những thứ như vậy. Hóa ra mình đã đi qua được rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư