Chùa làng tôi mỗi tháng có một ngày công quả. Sáng sớm, bà con tới quét sân, nhổ cỏ, rửa chén, nấu cơm cho khóa tu. Có bà Năm, ngoài sáu mươi, lần nào cũng tới sớm nhất. Bà không tụng kinh hay, cũng không giảng pháp được, bà chỉ biết quét sân. Bà quét từng gốc cây, từng bậc thềm, quét xong rồi lại quét nữa, như sợ sân còn một chiếc lá.
Có người hỏi bà: bà quét sân hoài, có chán không? Bà cười: quét sân cũng là tu mà. Tôi nghe mà nhớ mãi. Vì nhiều người nghĩ tu là phải ngồi thiền, phải tụng kinh, phải hiểu đạo lý cao siêu. Ít ai nghĩ rằng cầm cái chổi quét sân chùa cũng là tu, mà tu thật.
Trong kinh có dạy về ba điều người tu Tịnh độ phải có đủ: tin thật, nguyện thiết, hạnh chuyên. Tin là tin có cõi Cực Lạc, tin câu niệm Phật có sức đưa mình về. Nguyện là thật lòng muốn về cõi đó. Hạnh là thực hành mỗi ngày, không bỏ dở. Ba điều này như ba chân của cái đỉnh, thiếu một chân là ngã. Quét sân chùa chính là hạnh. Cái hạnh không nằm ở việc lớn hay nhỏ, mà nằm ở chỗ mình làm bằng cả lòng hay không.
Bà Năm kể: hồi trẻ bà nóng tính lắm, ai nói trái ý là bà cãi tới cùng. Từ ngày bà đi quét sân chùa, bà thay đổi. Vì quét sân dạy bà một điều: lá rụng thì quét, quét xong lá lại rụng, không có ngày nào sân sạch mãi. Cũng như lòng mình, giận rồi lại giận, quét rồi lại dơ. Mình đừng mong một lần quét là xong. Mình chỉ cần ngày nào cũng quét, lòng ngày nào cũng nhẹ đi một chút. Câu nói đó giản dị mà đúng vô cùng.
Làm công quả còn có một cái hay nữa: nó làm cho câu niệm Phật đi vào tay chân, không chỉ nằm ở miệng. Khi mình quét sân, tay cầm chổi, chân bước đều, miệng niệm thầm Nam mô A Di Đà Phật. Mỗi nhát chổi là một câu niệm. Sân sạch dần, lòng cũng sạch dần. Không cần phải ngồi yên một chỗ mới gọi là tu. Đang làm việc mà lòng vẫn giữ được câu niệm, đó mới là tu giỏi.
Có người đi làm công quả mà lòng vẫn tính toán: hôm nay mình làm nhiều hơn người kia, sao không ai khen mình. Cái đó là công quả mà không có quả. Làm để được khen thì làm xong chỉ được tiếng khen, còn lòng thì vẫn nặng. Làm mà không kể công, làm xong quên luôn mình đã làm, thì lòng nhẹ như sân vừa quét xong, không còn một chiếc lá.
Bà Năm có một thói quen: trước khi về, bà đứng trước tượng Phật, chắp tay, niệm thầm mấy câu rồi hồi hướng: xin cho công việc hôm nay, dù nhỏ, cũng thành phước cho con cháu, cho làng xóm. Bà không cầu giàu sang, chỉ cầu bình an. Tôi nghĩ đó là cách hồi hướng đẹp nhất: việc lành mình làm, mình không giữ cho riêng mình, mình chia cho mọi người.
Nếu bạn chưa bao giờ làm công quả, thử một lần đi. Không cần đợi tới ngày lễ lớn. Tới chùa, hỏi thầy có việc gì cần làm không. Quét sân, rửa chén, xếp ghế, tưới cây, việc nào cũng được. Làm trong im lặng, miệng niệm Phật thầm, tay làm việc đều. Làm xong, bạn sẽ hiểu vì sao bà Năm nói quét sân cũng là tu. Vì tu không ở đâu xa. Tu ở ngay trong cái chổi mình cầm, trong từng bước chân mình đi, trong từng câu niệm mình giữ. Sân chùa sạch rồi, lòng mình cũng sạch theo.
Bà Năm còn dặn tôi một câu nữa, tôi xin ghi lại ở đây. Bà nói: làm công quả đừng chọn việc dễ, cũng đừng tránh việc dơ. Việc nào cần người làm thì mình làm, việc nào ít người muốn làm thì mình làm trước. Vì cái tâm phân biệt việc sang việc hèn, việc sạch việc dơ, chính là cái tâm cần tu nhất. Quét sân thì sân sạch, mà rửa cái tâm phân biệt đó, lòng mình mới thật sự sạch. Câu niệm Phật trong lúc làm việc dơ, nó có sức mạnh hơn câu niệm trong lúc ngồi yên, vì nó đi qua được cái khó chịu, cái chê bai, cái muốn chọn việc nhẹ. Niệm được trong lúc đó, thì câu niệm mới thật sự ở trong lòng mình, chứ không chỉ ở trên môi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư