Có những đêm, mình nằm xuống, mắt đã nhắm, mà lòng thì vẫn chạy. Chạy về chuyện hôm qua, chuyện năm ngoái, chuyện mười năm trước. Chuyện mình nói sai một câu trong đám giỗ. Chuyện mình không nói được một câu trong đám cưới. Chuyện mình đáng lẽ làm khác đi. Lòng cứ chạy như vậy, chạy tới khi mệt lả mà vẫn không dừng, sáng dậy thì uể oải, cả ngày không làm được việc gì ra hồn.
Chuyện đã qua giống như một cuốn phim cũ. Mình biết nó đã chiếu xong rồi, biết mình không thể sửa được nữa, vậy mà vẫn cứ xem lại. Xem lại lần nào cũng thấy chỗ mình dở, chỗ mình sai. Mỗi lần xem là mỗi lần tự trách mình thêm một chút. Người ta gọi đó là suy nghĩ. Nhưng suy nghĩ kiểu đó không phải là suy nghĩ, mà là lòng mình bị quá khứ dắt đi, không về được với hiện tại.
Trong Kinh A Di Đà, bản Việt dịch của hòa thượng Thích Trí Tịnh, có dạy rằng người niệm Phật được nhất tâm bất loạn thì thành tựu căn lành phước đức rất lớn. Và trong phần giảng giải kinh này, có câu: niệm Phật không còn móng tưởng gì khác, không có mảy may vọng tưởng. Móng tưởng, vọng tưởng, chính là những ý nghĩ chạy lung tung đó. Tâm chạy theo chuyện đã qua cũng là một thứ vọng tưởng. Nhất tâm không phải là một trạng thái cao xa chỉ dành cho người tu lâu. Nhất tâm bắt đầu từ việc kéo tâm mình về, lần này, lần nữa, mỗi khi nó chạy.
Câu niệm Phật là sợi dây để kéo tâm về. Khi thấy lòng đang chạy về chuyện cũ, đừng mắng mình. Đừng bảo sao mình yếu đuối vậy, sao mình không quên được. Mắng mình chỉ làm lòng chạy nhanh hơn. Thay vào đó, hãy niệm thầm một câu Nam Mô A Di Đà Phật. Câu niệm như một cái neo thả xuống. Tâm đang chạy thì neo lại. Neo một lần chưa đủ thì neo thêm lần nữa. Niệm mười câu, tâm vẫn chạy thì niệm thêm mười câu nữa. Không cần vội. Tâm chạy đã bao nhiêu năm, mình kéo về cũng cần thời gian.
Có một sự thật mà nhiều người không để ý: chuyện đã qua chỉ còn sống trong đầu mình. Ngoài đời, nó đã xong từ lâu. Người ta đã quên rồi, chỉ còn mình nhớ. Mình nhớ không phải vì chuyện đó còn quan trọng, mà vì mình chưa chịu buông nó xuống. Câu niệm Phật không xóa được ký ức, nhưng nó giúp mình đổi chỗ đứng. Thay vì đứng trong chuyện cũ mà nhìn, mình đứng ở hiện tại mà nhìn lại chuyện cũ. Đứng ở hiện tại, chuyện cũ chỉ còn là một chuyện đã qua, không còn là một cơn sóng cuốn mình đi nữa.
Tập kéo tâm về cũng cần có cách. Ban ngày, khi đang làm việc mà lòng chợt chạy về chuyện cũ, hãy dừng lại một chút, niệm ba câu, rồi làm tiếp việc đang làm. Rửa chén thì rửa chén. Quét nhà thì quét nhà. Đang nói chuyện với con thì nghe con nói. Làm việc đang làm chính là cách kéo tâm về hiện tại nhanh nhất. Tâm chỉ chạy được khi mình để nó rảnh. Tay bận, mắt bận, tai bận, tâm sẽ bớt chạy.
Buổi tối trước khi ngủ, thay vì nằm nghĩ lại chuyện cũ, hãy niệm Phật một lúc. Không cần niệm nhiều. Mười câu, hai mươi câu, niệm chậm, nghe rõ từng chữ. Niệm xong thì ngủ. Nếu đang niệm mà tâm lại chạy, cứ nhẹ nhàng kéo về, niệm tiếp. Đừng bực. Người mới tập, tâm chạy là chuyện thường. Cứ mỗi lần kéo về là một lần tâm mạnh thêm một chút. Lâu ngày, tâm sẽ quen ở lại với hiện tại, không chạy lung tung nữa.
Trong quyển Niệm Phật Thập Yếu, hòa thượng Thích Thiền Tâm dạy rằng niệm Phật phải bền lâu không gián đoạn. Bền lâu không có nghĩa là niệm suốt ngày không nghỉ. Mà là niệm đều, niệm mỗi ngày, niệm cả lúc tâm yên lẫn lúc tâm loạn. Nhất là lúc tâm loạn, càng phải niệm. Vì lúc tâm yên thì ai cũng niệm được. Lúc tâm đang chạy theo chuyện cũ mà vẫn niệm được, đó mới là công phu thật.
Hôm nay, nếu lòng mình lại chạy về một chuyện đã qua, hãy thử làm một việc nhỏ: niệm một câu, rồi hỏi mình: bây giờ mình đang ở đâu, đang làm gì? Câu trả lời luôn là: mình đang ở đây, đang thở, đang sống. Chuyện cũ đã qua rồi. Mình không cần chạy theo nó nữa. Một câu niệm kéo mình về. Nhiều câu niệm giữ mình ở lại. Ở lại với hiện tại, đó là nơi duy nhất mình thật sự sống được.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư