Phần trước, chúng ta đã nói chuyện niệm Phật giữa lúc bận rộn, và thấy rằng câu niệm không đợi mình rảnh mới niệm được, chỉ cần chú tâm vào việc đang làm là đã có Phật trong đó. Nhưng bận rộn, nói cho cùng, vẫn còn dễ chịu hơn buồn phiền. Bận thì còn có việc để làm, tay chân còn cử động được. Còn buồn phiền thì khác. Buồn tới, lòng nặng như đeo đá, ngồi cũng không yên, nằm cũng không ngủ được, làm gì cũng thấy chán. Có khi chỉ vì một câu nói vô tình của người thân, một chuyện làm ăn thua lỗ, hay tin con cái gặp chuyện không hay, mà cả ngày hôm đó tối sầm lại. Lúc buồn như vậy, người ta thường làm hai việc: hoặc là nói ra cho hả giận, hoặc là im lặng mà ôm lấy nỗi buồn, để nó lớn dần lên trong lòng. Cả hai cách đều làm mình khổ thêm.
Niệm Phật lúc buồn phiền không phải là phép màu làm cho nỗi buồn biến mất ngay tức khắc. Câu niệm không phải là cái nút bấm, bấm một cái là hết buồn. Nó giống như một người bạn ngồi bên cạnh mình lúc buồn, không nói gì nhiều, chỉ ngồi đó, để mình biết mình không cô độc. Khi lòng đang rối, mình niệm một câu Nam mô A Di Đà Phật, rồi một câu nữa, rồi một câu nữa. Niệm chậm thôi, theo hơi thở ra vào. Niệm được mười câu, lòng bớt rối một chút. Niệm được một trăm câu, nỗi buồn vẫn còn đó, nhưng nó không còn đè nặng lên ngực mình như trước nữa. Niệm Phật không lấy đi nỗi buồn, mà lấy đi cái sức nặng của nỗi buồn.
Sách Thọ Khang Bảo Giám có nói, người niệm Phật sẽ gặp dữ hóa lành, gặp nạn trở thành chuyện may, lợi ích chẳng thể nói trọn. Nghe câu ấy, đừng hiểu lầm rằng cứ niệm Phật là mọi chuyện xấu sẽ tự nhiên biến thành tốt. Ý của sách là khi lòng mình đã có câu niệm giữ lại, thì chuyện dữ tới, mình không hoảng loạn, không làm liều, không nói những lời làm hỏng thêm mọi chuyện. Chính cái bình tĩnh đó làm cho chuyện dữ hóa lành. Người ta cãi nhau, mình niệm Phật thay vì cãi lại, thì cái nhà không vỡ. Người ta làm ăn thua lỗ, mình niệm Phật thay vì vay mượn liều lĩnh, thì cái nợ không chồng thêm. Gặp dữ hóa lành, xét cho cùng, bắt đầu từ chỗ lòng mình không dữ theo hoàn cảnh.
Trong mười lợi ích của việc niệm Phật mà sách Thọ Khang Bảo Giám đã kể, có một lợi ích rất gần với người đang buồn: tâm thường hoan hỷ, vẻ mặt tươi tắn, khí lực sung mãn, việc làm tốt đẹp. Hoan hỷ ở đây không phải là cười ha hả cho quên buồn, mà là cái vui nhẹ trong lòng của người biết mình còn có chỗ dựa. Buồn thì vẫn buồn, nhưng sau nỗi buồn còn có một câu niệm để bám vào, nên lòng không rơi xuống đáy. Người niệm Phật lâu ngày, người ta nhìn mặt cũng thấy khác: không phải vì họ không có chuyện buồn, mà vì chuyện buồn không còn in hẳn lên mặt họ nữa. Cái đó không phải do họ giỏi che giấu, mà do lòng họ đã có chỗ yên.
Vậy thì lúc buồn, niệm Phật như thế nào cho đúng? Trước hết, đừng niệm để trốn buồn. Buồn thì cứ để buồn, đừng ép mình phải vui ngay. Ngồi xuống một chỗ yên, hít thở vài hơi, rồi niệm thầm câu Phật hiệu, chậm rãi, rõ ràng từng chữ. Nếu nước mắt chảy ra thì cứ để chảy, vừa khóc vừa niệm cũng được, Phật không chê người đang khóc. Niệm được một lúc, khi lòng đã lắng xuống một chút, hãy tự hỏi mình: chuyện làm mình buồn này, một năm nữa nhìn lại, nó còn lớn như bây giờ không? Thường thì câu trả lời là không. Nỗi buồn nào rồi cũng nhỏ lại theo thời gian, chỉ có điều lúc đang buồn, mình tưởng nó sẽ lớn mãi. Câu niệm giúp mình nhìn xa hơn một chút, để không quyết định gì dại dột trong lúc lòng đang rối.
Có một cách nữa rất hay: khi buồn, đừng nói vội. Nhiều lời làm tổn thương người thân nhất đều được nói ra trong lúc buồn và giận. Trước khi nói, niệm thầm mười câu Phật hiệu. Mười câu không lâu, chỉ chừng một phút, nhưng một phút đó đủ để cơn buồn lắng xuống một bậc, đủ để mình chọn lại lời nói của mình. Nói sau một phút niệm Phật, lời nói thường nhẹ hơn, và người nghe cũng đỡ đau hơn. Đó là cách niệm Phật giữ được cả lòng mình lẫn lòng người khác.
Phần trước mình đã học niệm Phật trong bận rộn, phần này mình học niệm Phật trong buồn phiền. Hai phần đã qua, câu niệm đã đi cùng mình trong việc làm và trong nỗi buồn. Phần sau, mình sẽ đi tới một lúc còn khó hơn: lúc ốm đau, khi thân thể không còn nghe lời mình nữa, thì câu niệm còn giữ được mình hay không. Xin hẹn gặp lại ở phần ba.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư