Nghe người ta nói niệm Phật phải có tín, nguyện, hạnh, nhiều người mới tu nghe mà hoang mang. Ba chữ ấy nghe cao siêu quá, như chỉ dành cho thầy tu, cho người học Phật lâu năm. Còn mình, một người bình thường đi làm, lo cơm áo, thì tín là gì, nguyện là gì, hạnh là gì. Nghe xong chỉ muốn bỏ qua, niệm sao cũng được, miễn là có niệm.
Nhưng ba chữ ấy thật ra rất gần gũi. Gần như chuyện bếp núc trong nhà. Các tổ Tịnh độ ví tín, nguyện, hạnh như ba chân của cái đỉnh. Cái đỉnh muốn đứng vững thì phải đủ ba chân. Thiếu một chân, đỉnh nghiêng, đổ. Người niệm Phật muốn đi tới nơi tới chốn thì cũng cần đủ ba thứ ấy. Thiếu một thứ, đường tu chông chênh.
Tín là tin. Tin có cõi Cực Lạc, tin có Phật A Di Đà, tin câu niệm Phật có sức đưa mình về nơi an lành. Tin không phải là tin mù. Tin là mình đã nghe, đã đọc, đã thấy bao nhiêu người niệm Phật mà lòng đổi khác, rồi mình tin theo. Như người tin rằng gieo hạt lúa thì có lúa ăn, vì bao đời nay người ta gieo vẫn có ăn. Tin như vậy là đủ, không cần phải thấy tận mắt cõi Cực Lạc mới chịu tin.
Có người hỏi: tin mà không thấy thì sao chắc. Thì cũng như mình tin ngày mai mặt trời mọc, dù đêm nay chưa thấy mặt trời đâu. Tin là chỗ dựa để mình bắt đầu. Không có tin thì không ai chịu niệm lâu dài. Niệm được vài hôm, thấy lòng chưa yên, chưa thấy gì lạ, là bỏ. Người có tin thì khác. Niệm mà chưa thấy kết quả vẫn cứ niệm, vì tin rằng hạt đã gieo thì sẽ nảy mầm, chỉ là chưa tới ngày.
Nguyện là muốn về. Người niệm Phật phải có lòng muốn về cõi Cực Lạc, muốn thoát khỏi vòng luẩn quẩn khổ đau của đời này. Nguyện không phải là chán đời, muốn chết sớm. Nguyện là mình biết đời này khổ nhiều vui ít, nên mình hướng lòng về một nơi tốt đẹp hơn. Như người đi xa nhớ nhà, lòng lúc nào cũng hướng về nhà. Hướng về như vậy, bước chân mới không lạc.
Nguyện cũng là lời hứa với chính mình. Mỗi lần niệm Phật xong, mình thầm nguyện đem công đức này hồi hướng về cõi Cực Lạc. Nguyện một lần thì nhẹ. Nguyện ngày nào cũng nguyện, lòng hướng về một hướng mãi, thì tới lúc lâm chung, lòng đã quen hướng ấy rồi, không còn chạy lung tung nữa. Người không có nguyện thì niệm như người đi không biết đi đâu, đi mãi cũng không tới.
Hạnh là thực hành. Tin rồi, muốn rồi, thì phải làm. Làm ở đây chính là niệm Phật. Niệm mỗi ngày, niệm đều đặn, không bỏ. Niệm lúc rảnh, niệm lúc làm việc, niệm lúc đi đường, niệm lúc nằm ngủ. Hạnh không đòi hỏi phải niệm nhiều một lúc. Hạnh đòi hỏi niệm bền. Niệm một trăm câu một ngày mà niệm đều cả năm, hơn niệm một ngàn câu một hôm rồi bỏ luôn một tháng.
Ba thứ này gắn với nhau như ba chân đỉnh. Có tin mà không có nguyện thì như người biết có nơi tốt đẹp mà không muốn đi, chỉ đứng nhìn. Có nguyện mà không có hạnh thì như người muốn đi mà không chịu bước, chỉ ngồi mơ. Có hạnh mà không có tin, không có nguyện, thì niệm mà lòng không biết niệm để làm gì, niệm mãi rồi cũng chán. Đủ ba chân, cái đỉnh mới đứng. Đủ ba thứ, đường niệm Phật mới vững.
Sách Chú giải Kinh Vô Lượng Thọ viết rõ: ba thứ tín, nguyện, hạnh chẳng thể thiếu một thứ. Lời này không phải để dọa người mới tu, mà để nhắc người tu đừng lệch. Có người chỉ lo niệm cho nhiều mà không chịu nuôi lòng tin, không chịu phát nguyện. Có người chỉ lo phát nguyện cho lớn mà ngày thường không chịu niệm. Cả hai đều như cái đỉnh thiếu chân, đứng không vững.
Người mới bắt đầu không cần lo làm sao cho đủ cả ba thứ ngay. Cứ bắt đầu từ chỗ dễ nhất: niệm. Niệm rồi, nghe pháp thêm, lòng tin lớn dần. Tin lớn rồi, tự nhiên muốn về, nguyện tự khởi. Nguyện khởi rồi, niệm càng siêng. Ba thứ nuôi nhau, lớn cùng nhau. Như cái cây, rễ sâu thì cành lá tự sum suê, không cần phải kéo lá cho dài.
Vậy nên, nếu ai hỏi niệm Phật cần gì, xin thưa chỉ cần ba điều rất đời thường: tin cho chắc, muốn cho thật, làm cho bền. Tin như tin hạt lúa sẽ thành bông lúa. Muốn như người xa nhà muốn về nhà. Làm như người ăn cơm mỗi ngày, không bỏ bữa nào. Ba điều ấy giữ được, thì câu Nam Mô A Di Đà Phật niệm ra mới có sức đưa mình đi xa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư